Litera S

2120 słów, strona 9 z 9.

szprechować: (z niem.) gadać. „Dopiero Mateusz, któren z Żydami poredził szwargotać, tak cosik do nich zaszprechował, jaże karczmarz odwrócił się zdziwiony.” Chłopi, Część trzecia - Wiosna
szprync daw., z niem.: wybryk. + 1 inne znaczenie „Oto mały człowieczek w czerwonym kapturze dziwne szprynce wyprawiał, po przylegających do lasu tego błotach z kępy na kępę skacząc, szuwaru się ostrego chwytając, między trawą jak pływak nurkując, to znów zapadając głęboko w grząskie, mchem porosłe mokradła.” O krasnoludkach i sierotce Marysi to słowo w 2 lekturach →
szpylman a. szpilman z niem.: grajek. „— A wy, szpylmany, cicho siedzieć!” Krzyżacy
szrafirunek: technika rysunku polegająca na tworzeniu obrazu poprzez rysowanie równoległych lub przecinających się kresek (szrafów). „Rozprószona w biel tego światła, mżąca ze śniegu, z bladego powietrza, z mlecznych przestworzy, była jak szary papier sztychu, na którym głęboką czernią plątały się kreski i szrafirunki gęstych zarośli.” Sklepy cynamonowe
szranki z niem.: miejsce ogrodzone, otoczone barierą; turniej (z łac.): średniowieczne igrzyska rycerskie, odbywane w specjalnie zbudowanych szrankach. + 3 inne znaczenia „Racz, łaskawy panie, zamknąć swą mowę w pewne szranki i nie odskakiwać tak dziko od celu, w jakim przychodzim.” Hamlet to słowo w 5 lekturach →
szrubie: popr.: śrubie. „Dyszel przy samej pękł szrubie;” Ballady i romanse
sztab korpuśny: sztab korpusu wojsk. „Było to dowodem, że w pobliżu znajduje się nasz sztab korpuśny i że zanosi się na coś grubego.” Lalka
sztab moskieski: Hetman wykupuje się diabłom pieniędzmi, jakie sam brał od carycy Katarzyny II. „Chór" występuje w roli diabłów-oficerów rosyjskich (tak też ucharakteryzowani byli grający te role aktorzy w przedstawieniu krakowskim). Obraz cały wystylizowany na wzór Widma (Doktora) z Dziadów cz. III (z epilogu). „Ha, szatańce, sztab moskieski,” Wesele
sztaba daw. pot.: wyraz oznaczający pozdrowienie, o znaczeniu zbliżonym do: cześć, witaj, trzymaj się. „— Sztaba, Waligóra.” Król Maciuś Pierwszy
sztabsoficer: oficer sztabu. „Śmierć i sztabsoficerów porywa za uszy!” Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie
sztafeta: posłaniec konny. „Trzy sztafety w tygodniu poszło do Warszawy;” Satyry to słowo w 2 lekturach →
sztajer: (niem.) w daw. miejskim folklorze rodzaj skocznej polki. + 1 inne znaczenie „— Tęgi sztajer!” Nasza szkapa to słowo w 2 lekturach →
sztambuch: album, pamiętnik. „Bywali tam wreszcie sławni malarze, a nade wszystko natchnieni poeci, którzy w sztambuchach hrabianek pisywali ładne wiersze, mogli kochać się bez nadziei i uwieczniać wdzięki swoich okrutnych bogiń naprzód w gazetach, a następnie w oddzielnych tomikach, druko…” Lalka
sztamowe róże: róże szczepione na pniu; róże pienne a. drzewkowe. „Sztamowych biedne familiantki,” Kwiaty polskie
sztandar Rzymski zmieniono mu imię: Oriflamma. „Piotra i zwał się Rzymski: ale zmieniono mu imię.” Pieśń o Rolandzie
sztandary z trzema rzekami: wyrażenie niejasne; w dawnym herbie węgierskim znajdowały się trzy góry i cztery rzeki (Dunaj, Cisa, Sawa, Drawa). „Od tej chwili sztandary z trzema rzekami, częściej chodziły przed nieprzyjacielem aniżeli za nieprzyjacielem, dopóki wreszcie pod Vilagos nie opadły z drzewców jak liście na jesieni.” Lalka
szterbekasa z niem. Sterbekasse: oszczędności na wypadek śmierci; kasa pogrzebowa. „(Czy znacie słowo «szterbekasa»?).” Kwiaty polskie
szto za lude z ukr.: co za ludzie. „— Hej, a szto za lude?” Potop
Szto? Wam durno z ros.: Co? Źle się pani czuje?
sztokfisz z niem. stockfish: ryba morska, zwykle dorsz, rozcięta, wypatroszona oraz wysuszona na powietrzu i słońcu (przygotowane w ten sposób ryby spożywa się głównie na Islandii i w Norwegii). + 1 inne znaczenie „Nie mam w domu papieru, więc na suszonym sztokfiszu napiszę wam list do pewnej bardzo mądrej Eskimoski, która mieszka niedaleko pałacu królowej i może wam więcej dopomóc ode mnie.” Baśnie to słowo w 2 lekturach →
sztony: liczmany, znaczki metalowe lub kościane zastępujące umownie pieniądze w grze. „Niosą karty i sztony, i marki,” Satyry
sztos: uderzenie kijem w kulę bilardową. + 1 inne znaczenie „Już w przedpokoju binokle dwa razy spadły baronowi, a lewa powieka drgała mu bez porównania częściej aniżeli przed pojedynkiem albo nawet przy sztosie.” Lalka to słowo w 2 lekturach →
sztrabancel pot., reg., z austr. strawanzen : wałęsać się: włóczęga, ulicznik, urwis, łobuz. „Kiedy sztrabanclom z oenerii” Kwiaty polskie
sztraf z niem., daw., daw., z niem.: grzywna; kara pieniężna. „Sztraf czy więzienie?” A... B... C... to słowo w 4 lekturach →
sztraf a. śtraf gw.: kara pieniężna. „Pójdę do niego, niech załagodzi sprawę, by sztrafów nie kazali płacić!” Chłopi, Część trzecia - Wiosna
sztroman z niem.: osoba podstawiona, figurant. „Z tego widzę, że Szuman należy do jednej partii, a Szlangbaum do drugiej i że potrzebują sztromanów...” Lalka
sztrudel: niem. Strudel to: strucla, ale też topiel, odmęty, wir wodny; Dulskiej chodzi zaś o „szprudel", rodzaj wody mineralnej. „Jak tak dalej pójdzie, to będę musiała w lecie jechać do Karlsbadu i tam sztrudel pić!” Moralność pani Dulskiej
sztuba pot., z niem.: w gwarze obozowej: izba, część bloku. + 1 inne znaczenie „Wiedział, że nazajutrz będzie zmuszony dać dowody bohaterstwa, które zadziwi całą sztubę, sztyft, wreszcie miasto i długo zostanie w koleżeńskiej powieści.” Popioły to słowo w 3 lekturach →
sztubak daw., pot.: uczniak, uczeń gimnazjum lub szkoły średniej. „Zenon pomyślał, że kochać się w kobiecie można tylko, gdy się jest sztubakiem, a wszystko później jest zaledwie przybliżeniem do tamtych rozdzierających serce zachwytów, słabym refleksem tego, co możliwe byłoby przeżyć wówczas i czego naprawdę nie przeżywa się…” Granica to słowo w 2 lekturach →
sztucer: rodzaj broni palnej używanej do polowania na grubszą zwierzynę; w XVIII i XIX w. używany był także w wojsku. „Stasiowi przyrzekł pan Tarkowski, że pozwoli mu kiedy nocą pójść na wilki — i że jeżeli przyniesie dobre świadectwo szkolne, to dostanie prawdziwy angielski sztucer i wszelkie potrzebne dla myśliwego przybory.” W pustyni i w puszczy
sztuciec: tu: sztucer; rodzaj broni palnej. „I sztućce na podłodze, dalej sztenfle, kurki,” Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie wszystkie 3 wystąpienia →
sztuczne: przebiegłe, umiejętne. „A dopieroż gdy sztuczne.” Satyry
sztuczne frazy: wyszukane zdania. „W mniej sztucznych frazach.” Hamlet
sztucznie daw.: umiejętnym podejściem, chytrze. + 2 inne znaczenia „Buchał teraz dym na każdy czas z owej kuchni tak sztucznie przez Pietrzyka zmyślonej, jedzenia i picia było dość, a smakowite zapachy rozchodziły się tak daleko, że kot bury, przed kominem w izbie ubogiego Skrobka drzemiący, jeżył się i przez sen węszył, a Woj…” O krasnoludkach i sierotce Marysi to słowo w 2 lekturach →
sztuczny daw.: wyrafinowany, skomplikowany. + 3 inne znaczenia „Ośm szprych niezłomnych sztuczna dała im robota,” Iliada to słowo w 3 lekturach →
sztukmistrz: tu: rzemieślnik, mistrz w swojej sztuce. „Do roboty, do chęci sztukmistrza” Iliada
szturgnąć: dziś: szturchnąć. „Widząc, że chłop śpi, Hamer szturgnął go parę razy laską.” Placówka
szturkać: szturchać. „Ot, szturknięto tam coś mało.” Zemsta
szturmak: tu: broń palna z rozszerzoną u wylotu lufą używana w XVII i XVIII w. w Europie. „— Widzę i to przy tym, że się w tej chwili z Ketlingowego szturmaka przymierza.” Pan Wołodyjowski to słowo w 2 lekturach →
sztyblety: buty z cholewką nad kostkę, niesznurowane, wciągane na stopę dzięki wszytym z boku gumom. „W żółtych sztybletach i koszulce” Kwiaty polskie
sztych: ostry koniec broni białej, pchnięcie bronią białą. „Na krótkie lub długie miecze, przy których trzeba było znać cięcia, sztychy i umieć ciosy odbijać, miałby Niemiec znaczną przewagę.” Krzyżacy to słowo w 3 lekturach →
sztyftować: przygotowywać. „Lulek sztyftował wciąż tajne artykuły, istne raporty szkalujące do pism zagranicznych o kierunkach pokrewnych jego sposobowi myślenia.” Przedwiośnie
sztygar z niem.: pracownik sprawujący nadzór nad określonym działem pracy w kopalni. „Trzech Daleszowskich, obywatelscy synowie spod Grzymałowa, jeden tam Szwarc, mały, z pierwszej klasy, to chłopak sztygara, wnuczek dawnego znajomego, i jeden także z pierwszej, Soraczek, to znowu rządcy z Dzięciołowa, a korepetytor szósty.” Syzyfowe prace
sztyk ros.: bagnet. „Sztykami prują pas martwoty,” Kwiaty polskie to słowo w 2 lekturach →
sztykutać daw.: kuleć. „Ruszy babuleńka sporym krokiem, sztykuta jak może, kijkiem się podpierając, a dysząc.” O krasnoludkach i sierotce Marysi
sztyl z niem. still: cisza, spokój.
sztymbork: prawy bok statku. „Poprzywiązywaliśmy liny do sztymborku i kierowaliśmy linami pobocznymi, wszystkie rozpuściwszy żagle.” Podróże Guliwera
sztymować z niem.: zgadzać się. „Że coś im w bankach nie sztymuje,” Do prostego człowieka
sztywnie: dziś: sztywno. „Po zwykłym powitaniu hrabia usiadł sztywnie na krześle i rzekł:” Lalka
Szua: Szua to imię jej ojca, imię kobiety nie jest podane, a Kanaanejczyk oznacza tu: kupiec, zob. Radak do 38:2.
szuba daw.: rodzaj wierzchniego, obszernego okrycia, bez zapięcia. Szuby przeważnie podbijano futrem w taki sposób, by stworzyć dodatkowe obszycie na brzegach materiału i uformować duży kołnierz. + 3 inne znaczenia „…biorów; kniazie i bojarzynowie litewscy przy boku króla zostający, pomimo lata i gorących dni, mieli na sobie dla okazałości szuby podbite futrem kosztownym; kniazie ruscy, w szatach sztywnych a szerokich, wyglądali na tle ścian i złoceń kościelnych jak obrazy…” Krzyżacy to słowo w 6 lekturach →
szuba włosista: w znaczeniu: jak płaszcz włochaty, z owłosieniem w pełni rozwiniętym. „Ci są synowie Iszmaela, i te imiona ich, w osadach ich, i w koczowiskach ich, — dwunastu książąt podług plemion ich.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
szubrawiec daw.: łajdak, łotr, człowiek nieuczciwy. „Ale, Planchecie, miałeś rację co do naszego gospodarza, to straszny szubrawiec.” Trzej muszkieterowie
szucman z niem. Schutzmann: porządkowy; policjant. „Nie puści szucman, rudy pałkarz,” Kwiaty polskie
szukając wejścia: «Mimo że zostali dotknięci ślepotą, trudzili się znalezieniem wejścia, aby wyważyć drzwi, jak powiedzieli nasi mędrcy: ‘Niegodziwcy, nawet gdy stoją u wrót Gehenny, nie powracają do skruchy’», zob. Sforno do 19:11. „Teraz gorzej postąpimy z tobą niż z nimi!" I naparli na męża [tego, czyli] na Lota, i przystąpili, by wyłamać drzwi.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
szukam przeżyć siebie: szukam sposobu, jak przeżyć siebie samego, tzn. aby przetrwać po swej śmierci. „szukam przeżyć siebie...” Kordian
szuler: osoba grająca w gry hazardowe nałogowo, a przy tym nieuczciwie. „Zgrał się szuler w chapankę, a siedząc przy stole,” Bajki i przypowieści
szulernia: miejsce, w którym gra się hazardowo w karty. „…szcie, wyskrobki ze wszystkich kieszeni złożymy d'Artagnanowi, on ma szczęśliwszą rękę, pójdzie grać do pierwszej lepszej szulerni i sprawa skończona!...…” Trzej muszkieterowie
szulerstwo: nieuczciwie prowadzona gra w karty. „…iscuit utile dulci, ale obłąkani, jak mówiono, „literaci" sprzeciwili się kategorycznie i nigdy górka nie splamiła się szulerstwem.…” Syzyfowe prace
szumiej i szeptaj: dziś popr.: szum i szepcz. „Dzwoń, szumiej i szeptaj poszumem,” Hymny
szumny daw.: patetyczny bądź hałaśliwy i energiczny. „Czech, który od dziecka zrósł się z wesołym gwarem żołnierskim, z pieśniami i szumną muzyką, widział po raz pierwszy w życiu obóz tak cichy i posępny.” Krzyżacy
szurszawy z ros. шуршать : szeleścić: szeleszczący. „A szyby dziobie deszcz szurszawy” Kwiaty polskie
szuruj gw.: idź, wynoś się. „Szuruj do domu!” Wesele
szutka ros.: żart. „— Nie róbcie szutek, przecież mieszka u was, wiadomo!” Chłopi, Część czwarta - Lato
szutrowisko: obszar pokryty szutrem, tj. tłuczonymi kamieniami, zwykle nad brzegiem rzeki. „Kawał dzikiego ugoru, pełen dołów po cegielni, szutrowisk i kamionek obrosłych cierniami.” Chłopi, Część czwarta - Lato
szuwaks z niem.: pasta do butów. „Jej stara, niemodna mantylka, wypłowiała parasolka i bardzo wiekowy kapelusz nie zwracały uwagi osób bogatszych, ale wpadły zaraz w oko jegomościowi w czarnym surducie, w szerokich spodniach, schowanych w cholewy grubych butów wyglancowanych szuwaksem.” Syzyfowe prace
Szwab: obraźliwie o Niemcu. „Ale jakiś stary Szwab zaszwargotał ostro, że wnet przysiedli na miejsca spokojnie, pociągając z kuflów.” Chłopi, Część trzecia - Wiosna
Szwabia: region w południowych Niemczech. „Prócz królewskich rycerzy zasiadł do stołu z obcych tylko jeden graf szwabski i jeden burgundzki, który, lubo bogatych władców poddany, przyjechał w ich imieniu pożyczyć pieniędzy od Zakonu.” Krzyżacy
szwagier: brat męża (dla kobiety) a. brat żony (dla mężczyzny); także: mąż siostry (dla obu stron). „— O mój szwagrze z Afryki!” Klechdy sezamowe
szwajcar daw.: tu: członek gwardii królewskiej strzegącej u drzwi wejścia do komnat władcy. + 2 inne znaczenia „Szwajcarowie!” Hamlet to słowo w 3 lekturach →
szwank daw.; z niem. Schwankung: chwianie się, niepewność, z niem.: szkoda, strata, krzywda. + 1 inne znaczenie „Wziął kij w rękę: «Ten — rzecze — z szwanku nas wybawi».” Bajki i przypowieści to słowo w 4 lekturach →
szwankować: funkcjonować nieprawidłowo. „Kiedy mężczyźni szwankują tak snadnie.” Romeo i Julia
szwarc jure jid.: ciężkie czasy; czarny rok; rok klęsk. „A szwarc jure” Kwiaty polskie
szwarcgelber z niem.: „czarno-żółty", Austriak (od dawnych barw państwowych Austrii). „Kiedy ich w 49 roku dusił szwarcgelber, krzyczeli: każdy naród ma prawo bronić swojej wolności!...” Lalka
szwarcowany: dostarczany nielegalnie, gł. przewożony przez granicę. „Bo szwarcowane były w modzie” Kwiaty polskie
szwargotać: mówić w niezrozumiałym i/lub nielubianym języku, zwł. po niemiecku. „I po niemiecku z sobą szwargotali.” Krzyżacy
szwe starop.: wsze, tj. wszelkie. „Gdzie sie nam radują szwe niebieskie siły.” Bogurodzica
szwedzki Aleksander polskiego Dariusza: nawiązanie do historii starożytnej, do zwycięskiej wojny władcy macedońskiego Aleksandra Wielkiego (356–323 p.n.e.) z królem perskim Dariuszem (zm. 330 p.n.e.). „Wittenberg radził wprawdzie, by wracać ku Warszawie, i ze wszystkich sił przekonywał, że to jedyna droga zbawienia, lecz szwedzki Aleksander postanowił koniecznie ścigać do ostatnich krańców państwa polskiego Dariusza.” Potop
szwendać się: błąkać się. „Pliszki się pokazały pobok na drodze, trzęsły ogonami szwendając się tak z bliska, iż skoro poruszył ręką, odleciały za rów.” Chłopi, Część czwarta - Lato
szwyćcy starop.: wszyscy. „Bychom szli szwyćcy w raj.” Bogurodzica
szwytki starop.: wszytki; dziś: wszystkich. „Szwytki ma kosa potraci;” Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią
szyba kościelna: chodzi o witraż. „Zdawało mu się, że już ją niegdyś widział, ale nie pamiętał, czy we śnie, czy gdzieś w Krakowie na szybie kościelnej.” Krzyżacy
szyber: tu: zasuwa w kominie, służąca do regulacji ciągu powietrza. „Wiatr huczał, szyber w piecu kołatał — zresztą cisza znowu.” Siłaczka
Szybko na górę pobiegła Maryja: W niższych kręgach tej góry objawiają się obrazy cnót przeciwnych występkom, jakie w nich się czyszczą, przez obrazy, płaskorzeźby, sny i głosy. W tym kręgu są ci, którzy za życia ziemskiego przez lenistwo duchowe na przykłady tych cnót nie dawali żadnego baczenia: dlatego tu swoim przyśpieszonym biegiem oznaczają duchową żarliwość do prędszego oczyszczenia skaz grzechowych, z jakimi po śmierci tu przyszli. Maryja według Ewangelii św. Łukasza po zwiastowaniu wstała i śpiesznie poszła w góry. „«Szybko na górę pobiegła Maryja.” Boska Komedia
szych: metalowa nitka do wyszywania, pozorująca, że tkanina jest złota. „Sam był przebrany w strój niby wiejski, krakowski, w żupan granatowy z karmazynowym kołnierzem, lamowany srebrnymi galonami z szychu, w zuchwałą czapkę karmazynową, rogatą, z pawim piórem.” Popioły
szychta daw.: tu: warstwa, stos. „Były tam nieprzebrane zapasy drzewa ułożone w szychty tak wielkie jak domy, składy kul kamiennych sterczące na kształt piramid, cmentarze, lazarety, magazyny.” Krzyżacy
szychterz daw., z niem.: ślusarz. „Za kupiectwem dążyły cechy z chorągwiami, a więc rzeźnicy, piekarze, szewcy, złotnicy, konwisarze, szychterze, płatnerze, kordybanci, miodowarzy, i ilu tylko innych jeszcze było; z każdego ludzie wybrani szli za swoją chorągwią, którą niósł okazalszy od wszyst…” Potop
szyćkie gw.: wszystkie. „na mężatki szyćkie mus.” Wesele
szyćkiego gw.: wszystkiego. „pon był do szyćkiego skory,” Wesele
szyćko gw.: wszystko. „szyćko przeńdzie, wylicy-sie.” Wesele wszystkie 2 wystąpienia →
szyderski daw.: dziś popr.: szyderczych. + 1 inne znaczenie „Czernicka, ze swą szklanką herbaty opuszczając jadalnię, uśmiechała się w sposób sobie właściwy, trochę szyderski, trochę smutny.” Dobra pani to słowo w 4 lekturach →
szyderskie: szydercze. „…ł w tej chwili łódź, przez co uwaga powszechna odwróciła się ode mnie; gdybym był bowiem usłyszał o tobie niechętne lub szyderskie słowa, byłbym nie umiał ukryć gniewu i musiałbym walczyć z chęcią rozbicia wiosłem głowy tej przewrotnej i złej kobiecie...…” Quo vadis
szyderstwy: dziś popr.: szyderstwami. „…chce słyszeć o pokoju i że jedynego komtura gniewskiego, hrabiego von Wende, który do pokoju nakłaniał, inni obrzucili szyderstwy i obelgami — on jeszcze miał nadzieję, że nieprzyjaciel uzna słuszność jego żądań, pożałuje krwi ludzkiej i sprawiedliwym układem…” Krzyżacy
szydliwy gw.: szyderczy. „— rozlegały się szydliwe głosy.” Chłopi, Część czwarta - Lato to słowo w 2 lekturach →
szydnie: szyderczo. „I szydnie swoją klingą mi urąga.” Romeo i Julia
szydny: szyderczy. „Za który Cezar szydną Gallów mową” Boska Komedia
szydzącego: hebr. מְצַחֵק ( mecachek ): ‘wyśmiewać się, naśmiewać’. Tu jest to aluzja do bałwochwalstwa albo lubieżności lub nawet do próby zamordowania Icchaka, jako że Iszmael spierał się z Icchakiem, który z nich jest pierworodny i który odziedziczy podwójną część w spadku, zob. Raszi do 21:9. „A Abraham był w wieku stu lat, gdy urodził mu się Icchak, syn jego.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
szyją: dawna forma B.r.ż.; dziś: szyję. „Nóżki z ostrogą, szyją mu wieńczy” Dziady. Widowisko, część I
szyje daw. forma D.lp: dziś: szyi. „Ten miecz, zanadto waszej bliski szyje!” Grażyna
szyk: tu: oddział żołnierzy. „Pięciu dał wodzów, każdy swój szyk” Iliada
szykana: utrudnienie, przeszkoda. „Jakby na większą szykanę katarynka była popsuta, grała fałszywie ordynaryjne walce i polki, a tak głośno, że szyby drżały.” Katarynka
szykanować: prześladować. „W klasie żaden z kolegów nie zbliżył się do niego, lecz owszem wszyscy go szykanowali.” Syzyfowe prace
szyldwach daw., z niem., daw.: żołnierz stojący na warcie. + 1 inne znaczenie „Na obu zaś końcach ulicy, niby pilnujące miasta szyldwachy, wznosiły się dwa pomniki.” Lalka to słowo w 4 lekturach →
szylkret: tworzywo otrzymywane z pancerza żółwi morskich, używane do wyrobu drobnych przedmiotów. + 1 inne znaczenie „Mała główka o rysach delikatnych, uczesana płasko, w karby wyraźne, jaśniejsze dziś niż przed rokiem, jakby zrobione nie z włosów, tylko z jasnego szylkretu.” Granica to słowo w 2 lekturach →
szylkretowy: wykonany z szylkretu , tj. masy rogowej uzyskiwanej z pancerzy żółwi. „W mgnieniu oka pośpiesznym bardzo krokiem weszła kobieta trzydziestoletnia, w czarną, obcisłą suknię ubrana, wysoka, chuda, z cerą ciemną i zwiędłą, z czarnymi włosami spiętymi z tyłu głowy wysokim, szylkretowym grzebieniem.” Dobra pani
Szyller: właśc. Friedrich Schiller (1759–1805), poeta niemieckiego preromantyzmu. „Takich właśnie przedmiotów kazał poszukiwać Szyller:” Konrad Wallenrod
Szymanowski Wacław 1821–1886: literat i dziennikarz, redaktor zachowawczego „Kuriera Warszawskiego", przeciwnik pozytywizmu. „Jak ja pół roku temu odniosłem moją szaradę do pana Szymanowskiego, to on mnie powiedział: „Panie Szlangbaum, my te szarade drukować nie będziemy, ale ja panu radzę, co lepiej byś pan pisał szarade, aniżeli brał procentów.” A ja mówię: „Panie redaktorze, jak m…” Lalka
Szymon: od hebr. שָׁמַע ( szama ): ‘usłyszeć, wysłuchać’. „I poszedł też do Racheli, i kochał Rachelę bardziej, niż Leę; i służył u niego jeszcze siedem lat innych.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
Szymona: «Ponieważ to [Szymon] wrzucił go do dołu i to on powiedział do Lewiego: „Oto snowidz ów idzie!” ( Ks. Rodzaju 37:19); inne wyjaśnienie jest takie, że Josef postanowił oddzielić go od Lewiego, aby ci dwaj nie zmówili się, by zabić [Josefa]», zob. Raszi do 42:24. „I uczynili tak.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
szynel z ros.: płaszcz o wojskowym kroju. + 1 inne znaczenie „O samej drugiej drzwi izdebki otwierają się głośno, hałaśliwie, a w nich ukazuje się mały gimnazista; w długim, na wyrost sporządzonym szynelu, w dużej zsuniętej na tył głowy czapce, z tornistrem na plecach.” Mendel Gdański to słowo w 2 lekturach →
szynion: rodzaj damskiego nakrycia głowy. „Profesor spostrzegł ten objaw zepsucia i z rozszczepionymi palcami oddalił się z okręgu sodomitów, otrząsając pył z trzewików, a puder z francuskiej fryzury, ozdobionej szynionem na tyle metafizycznej głowy.” Popioły
szynk daw.: podrzędny lokal sprzedający alkohol. „Rozczochrani, podpici, pokiereszowani muszkieterowie króla, a raczej pana de Tréville, rozpraszali się po szynkach, spacerach, miejscach publicznych, hałasując, podkręcając wąsa, brzęcząc ostrogami, potrącając straż kardynalską z bezgraniczną rozkoszą, dobywaj…” Trzej muszkieterowie
szynkiel daw., z niem.: koniec osi koła wystający poza piastę. „Nic dziwnego: koła zarzynały się w błoto po szynkle, a na drabiniastym wozie pod trochą olszowego chrustu, siana i słomy leżało samych karabinków sztuk sześćdziesiąt i kilkanaście pałaszów, nie licząc broni drobniejszej.” Rozdzióbią nas kruki, wrony
szynkować daw.: sprzedawać alkohol. „Jedni zaciągali się do pocztów starościńskich, inni szynkowali wódkę po drogach, inni trudnili się po wsiach i miastach handlem i rzemiosłami.” Ogniem i mieczem
szynkownia: gospoda, zajazd, oberża. „Z daleka brzmiały przygłuszone szczelnie zamkniętymi okiennicami śpiewy pijaków zapóźnionych w różnych szynkowniach.” Trzej muszkieterowie
szynkwas daw.: lada w szynku (a. karczmie), za którą urzęduje sprzedawczyni lub sprzedawca dań i trunków; bufet. + 2 inne znaczenia „— Dopierom go widział przed szynkwasem!” Chłopi, Część czwarta - Lato to słowo w 3 lekturach →
szyp starop.: grot strzały; strzała; pocisk. „Szlachcicom bierzę szypy, tulce,” Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią
szypułki: hebr. אֶשְׁכֹּל ( eszkol ): ‘kiść’. «W jednej chwili powstały pąki, które były cierpkie, tworzyły one kiście, które natychmiast dojrzały i stały się winogronami, jako że nie określa się [owoców winorośli] słowem עֲנָבִים ( anawim ): ‘winogrona’, dopóki nie są w pełni dojrzałe», zob. Radak do 40:10. „I opowiedział przełożony podczaszych sen swój Josefowi, i rzekł mu: „We śnie moim, — a oto winorośl przede mną;” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
Szyraz , a. Shiraz: miasto w południowym Iranie, dawna stolica Persji. „Trzeba bowiem zauważyć, że w Persji jest wielu rozmaitych czarowników, szczególniej w głównym mieście — stolicy Persji, która się nazywa — Szyraz.” Klechdy sezamowe
szyszak: rodzaj stożkowatego hełmu bez przyłbicy. + 2 inne znaczenia „Zaraz Hektor zdjął szyszak, który syna trwożył,” Iliada to słowo w 3 lekturach →

Objaśnienia pochodzą z przypisów redakcji WolneLektury.pl i są udostępnione na Licencja Wolnej Sztuki 1.3. Zebranie ich w słownik i przykłady użycia pochodzą od nas.