Litera W

1525 słów, strona 1 z 7.

w: u Cylkowa: 'na'; uzasadnienie korekty: uniknięcie nieporozumienia, chodzi o 'drogę' w znaczeniu 'czasu trwania podróży'. „A ojcu swojemu posłał również: dziesięć osłów objuczonych dobrem Micraimu, i dziesięć oślic objuczonych zbożem i chlebem i żywnością — dla ojca swego na drogę.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
w ambarasie: w zakłopotaniu; zaambarasowany.
w Arcymiłość zatopimy oczy: W Bogurodzicę Marię jako symbol najwyższej miłości i miłosierdzia, którą w modlitwie pozdrawiamy tymi słowami: Łaskiś pełna! „I w Arcymiłość zatopimy oczy,” Boska Komedia
w Augustinusie heretyka Janseniusza: chodzi o główne dzieło Janseniusza (1585–1638), flamandzkiego teologa katolickiego, wydane w 1640, traktujące o łasce w ujęciu Augustyna, które zostało potępione przez Kościół. „— Bo teza ta trąci herezją; zdanie podobne znajduje się w Augustinusie heretyka Janseniusza, którego księga prędzej czy później zostanie spalona rękami kata.” Trzej muszkieterowie
w Berlinie zbierze się kongres: Rosja zgodziła się, ażeby warunki traktatu z Turcją, dotyczące spraw ogólnoeuropejskich, zostały przedyskutowane na międzynarodowym kongresie. 26 maja 1878 r. zostały wysłane zaproszenia na kongres, który zebrał się 13 czerwca w Berlinie. Uczestniczyło w nim sześć głównych mocarstw europejskich i Turcja, przewodniczył Bismarck. Rosja okazała się na kongresie w całkowitej izolacji. Rezultatem obrad był traktat berliński z 13 lipca, znacznie umniejszający zyski polityczne Rosji. Bułgaria, poprzez którą carat zamierzał wzmocnić swe wpływy na Półwyspie Bałkańskim i nacisk na Turcję, została znacznie okrojona. Z północnej Bułgarii (między Dunajem a Bałkanami) utworzono małe księstwo podległe Turcji, z południowej — autonomiczną prowincję turecką pod nazwą Rumelii Wschodniej. Zwrócono również Turcji Macedonię i zdobycze terytorialne Serbii i Czarnogóry, przyznane im w traktacie san-stefańskim. Bośnia i Hercegowina zostały oddane Austrii pod czasową okupację. W rezultacie tej antyrosyjskiej polityki Anglii, Austrii i Niemiec sytuacja Słowian bałkańskich uległa znacznemu pogorszeniu. „w Berlinie zbierze się kongres dla zakończenia wojny wschodniej...” Lalka
w biedę: hebr. rdzeń עָכַר ( achar ): ‘zmącić, wzburzyć, niepokoić, zakłócać’. «W znaczeniu: jak zmącona woda. [Jakub powiedział]: mój umysł nie będzie już przejrzysty [z powodu trosk]», zob. Raszi do 34:30. „Trzody ich, rogaciznę ich, i osły ich, i co było w mieście i co na polu, zabrali.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
w bliskości: w pobliżu. „Jestże w bliskości” Iliada
W Bolonii bracią wesołą nas zwano: Za papieża Urbana IV utworzony był zakon braci Świętej Maryi, zakon rycerski, który ślubował bić się z niewiernymi; gdy z czasem ten zakon nie dochowując przyjętych ślubów, rad żył w miękkim próżnowaniu i zatopił się w zbytkach, lud włoski ironicznie nazwał go: „bracią wesołą" ( frati godenti ). Katalano i Loderyngo, zakonnicy tego rycerskiego bractwa, wezwani byli na urząd podestów do Florencji; po niedługim czasie czynnego zarządu uwiedzeni łakomstwem zaprzedali się gwelfom i wespół z nimi spalili pałace Ubertich, które stały przy ulicy zwanej Gardingo. „W Bolonii bracią wesołą nas zwano,” Boska Komedia
w boru: dziś popr. forma: Mc., lp.: w borze. „A że to zima ciężka bywa w boru, zrządziły sobie opończe i kaptury, najwięcej czerwone, po czym je łatwo jest poznać i z czego poszło ich nowe nazwanie „Krasnoludki".” O krasnoludkach i sierotce Marysi wszystkie 4 wystąpienia →
w Bośni krew się leje potokami: mowa o zbrojnym powstaniu mahometańskiej ludności Bośni przeciw okupacji austriackiej (koniec lipca — październik 1878). Nieoczekiwany opór zmusił Austrię do wysłania dwustutysięcznej armii, której dopiero po kilkudziesięciu bitwach i potyczkach udało się stłumić ruch partyzancki. „Włochy krzyczą wniebogłosy: „Dajcie nam Triest, bo będzie źle..." Tu już słyszę, panie, w Bośni krew się leje potokami i (byle żniwa skończyć) wojna buchnie przed zimą jak amen w pacierzu...” Lalka
w bród: o sposobie przeprawiania się przez rzekę: pieszo, konno lub pojazdem, ale dotykając dna. „…podniosłem kotwicę, zdjąłem z siebie odzienie i położyłem na okręcie wraz z kołdrą, którą przyniosłem w ręku, i ciągnąc raz w bród, drugi raz wpław, przybyłem do królewskiego portu Blefusku, gdzie na mnie od dawnego czasu lud czekał.…” Podróże Guliwera
w cale starop.: w całości. „Jedlina i pas zaniesiony w cale;” Pieśni
w cale zostać starop.: zostać w całości; pozostać w stanie nienaruszonym. „W cale miał zostać, kiedy wszytko zginie.” Odprawa posłów greckich
w cały bidzie gw.: w całej biedzie. „Tylo ozrywki w cały bidzie.” Wesele
w cielę oprawioną: tj. w cielęcą skórę. „To rzekłszy, odpiął troki przy terlicy i wydobywszy niewielką książeczkę, starannie w cielę oprawioną, naprzód ucałował ją pobożnie, potem przewróciwszy kilkanaście kartek, rzekł:” Ogniem i mieczem
W co trafią: trafić w coś *: potrafić coś. „W co ani rozum, ani trafią święci,” Treny
w cyfrę powiązany płotek: płotek zbudowany z patyków a. sztachetek powiązanych na krzyż w taki sposób, że tworzą znak X, przypominając cyfry rzymskie. „Drewniany, drobny, w cyfrę powiązany płotek” Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie
w czas starop., daw.: tu: w pewnym momencie; w stosownym czasie. + 1 inne znaczenie „Bezecny Aleksander, ale mu w czas mieli” Odprawa posłów greckich to słowo w 2 lekturach →
w czas zapust: podczas karnawału; krwawa akcja chłopska rozpoczęła się w połowie lutego (z 20 na 21), więc w czas „zapust"; stąd też jej popularna nazwa: „krwawe zapusty". „Odbywało się w czas zapust.” Wesele
w czasie: u Cylkowa 'czasu'.
W czasie [gdy]: u Cylkowa 'Czasu, którego'; w oryginale בְּיוֹם ( bejom ): 'w dniu'.
w czasie ich stwarzania: u Cylkowa 'czasu którego stworzeni zostali'.
w czasiech: dziś popr. forma Ms. lm: w czasach. „— W tym jeno trudność, jak by ją w tamte strony w dzisiejszych niespokojnych czasiech wysłać.” Potop
w czele: dziś: w czole. „— Słuchaj no, Rzędzian: pójdziesz do winiarni, ot, tam pod wiechę; znajdziesz tam grubego szlachcica z dziurą w czele i powiesz mu, że ktoś, co ma pilną do niego sprawę, chce go widzieć.” Ogniem i mieczem
w czwartym pokoleniu powrócą tu: «Kto wyjaśnia, że chodzi tu o czwarte pokolenie Israela, ten jest w błędzie. Skoro [Bóg] wyznaczył termin na 400 lat, jaki sens ma mówić, czy będzie to czwarte, czy piąte pokolenie? Lecz Bóg dał uzasadnienie dla Swoich słów: dlaczego muszę opóźnić [odziedziczenie ziemi] o 400 lat, że dopiero po czwartym pokoleniu Emorejczyków powróci Israel tutaj? Ponieważ [w tamtych czasach jedno] pokolenie liczono jako 100 lat, jak uczymy się z traktatu [talmudycznego] Edujot . Zatem chociaż mieszkańcy ziemi zgrzeszyli i ich wyrok jest taki, że ziemia ma się ich pozbyć, Ja muszę odczekać cztery pokolenia, bo jest napisane: „pomny winy ojców na synach, na wnukach i na prawnukach [czyli do czwartego pokolenia] tych, którzy Mnie nienawidzą” ( Ks. Wyjścia 20:5), gdyż może potomkowie się nawrócą? Bowiem nie dopełnił się jeszcze czas na wymierzenie kary, którą w przyszłości pokaram grzesznych Emorejczyków, dopiero po czwartym pokoleniu», zob. Raszbam do 15:16. Raszbam (1085-1158), skrót od rabi Szmuel ben Meir, żył w Troyes we Francji, ważny komentator Talmudu, wnuk Rasziego. „A ty pójdziesz do ojców twoich w pokoju, pochowany będziesz w sędziwości szczęśliwej.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
w czwórnasób: czterokrotnie. „Pomyślał więc sam, i to bardzo poważnie, jaki nadać kierunek tej sile, w czwórnasób pomnożonej, w którą nie wątpił jak Archimedes w swój lewar do poruszenia ziemi w jej posadach, gdy wtem usłyszał lekkie pukanie do drzwi.” Trzej muszkieterowie
w czym: u Cylkowa 'w którem'.
w czymeście przeskrobali: w czym przeskrobaliście. „Powiedzcie mi, w czymeście tak przeskrobali Fortunie, że was tu do więzienia wtrąciła?” Hamlet
w czymściś gw.: w czymś. „…arła rudy ogon, ważąc się przez mgnienie, czyby nie chycnąć na niego, ale on ani już o czym wiedział, grążył się bowiem w czymściś, co buchało z tych ziem nieobjętych, sycąc mu duszę upojną i zgoła niewypowiedzianą słodkością.…” Chłopi, Część czwarta - Lato
w czyścu: słowa te odnoszą się prawdopodobnie do czyśćca z religii chrześc., jednak niektórzy uczeni widzą tu aluzję do pogańskiego „czyśćca" opisanego w Eneidzie Wergiliusza. „Czyli sie w czyścu czyścisz, jesli z strony ciała” Treny
w dank daw.: w podzięce. „W dank dali mi Trojańce i Pallas-Atene,” Odyseja
w dawnej trwać kolei: iść utartym szlakiem, od dawna wytyczoną drogą. Koleją dawniej nazywano ślad (koleinę) zostawiony na drodze przez jadący wóz. „Po cóż w dawnej trwać kolei?” Zemsta
w dezertej z łac.: w pustynnej. „Jak w dezertej Arabiji” Zemsta
w dni naszych połowie: Poeta naznaczając zwyczajną normę wieku człowieka na lat 70, sam w 35 roku życia swojego zstępuje do piekła, w roku 1300, w Wielki Piątek przed Wielką Nocą; a wszystkie jego kręgi w ciągu dwudziestu czterech godzin przebiega. „Z prostego toru w naszych dni połowie” Boska Komedia
w dniu, gdy: u Cylkowa 'dnia, którego'. „I rzekł wąż do kobiety: „Umrzeć nie umrzecie.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
w dobie: w ciągu doby. „A zmieniać w dobie — nienawidzieć rano,” Śluby panieńskie czyli Magnetyzm serca
w dół Węgrów: na południe Węgier. „Chciało się Zbyszkowi lecieć do nich z całej duszy i serca, a gdy się dowiedział, że Zawisza zaraz po chrzcinach wybiera się aż hen gdzieś w dół Węgrów na Turków, nie mógł się wstrzymać od okrzyku:” Krzyżacy
w dole: w podziemiu zmarłych, królestwie Persefony. „Jużeś leciał za morze, Gąsko, jużeś w dole” Fraszki
w dom sie mój noście: zmierzajcie, przybywajcie do mojego domu. „Wszytki a wszytki zaraz w dom sie mój noście,” Treny
w domie: dziś popr. forma Msc.lp: w domu. „We dnie i w nocy, na polu i w domie” Konrad Wallenrod to słowo w 2 lekturach →
w domu i na polu: Josef przebywał w domu Potifara przez jeden rok, zob. Chizkuni do 39:5. „I ustanowił go nad domem swoim, a wszystko, co posiadał, oddał w ręce jego.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
w domu Sędziego: Rząd rosyjski nigdy w krajach podbitych nie obala od razu praw i instytucji cywilnych, ale je powoli ukazami podkopuje i roztacza. W Małorosji na przykład utrzymano aż do ostatnich czasów Statut Litewski, ukazami odmieniony. Litwie zostawiono całe dawne urządzenie sądów cywilnych i kryminalnych. Obierani są więc po dawnemu sędziowie ziemscy i grodzcy w powiatach i sędziowie główni w guberniach. Ale że apelacja idzie do Petersburga, do mnogich różnego stopnia instancji, przy sądach więc miejscowych ledwie pozostał cień dawnej powagi tradycyjnej. „Aby w domu Sędziego służono niedbale:” Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie
w drabinkach: tj. na wozie drabiniastym. „Wtem od Kruszyny chłop nadjechał w drabinkach.” Potop
w drugą sferę biegła nasza jazda ...: Tą drugą sferą jest planeta Merkury. Gwiazda ta świeci jaśniej w blasku Beatrycze, blask jej stopniowo się powiększa, im wyżej, szczeblując z gwiazdy na gwiazdę, zbliża się do Boga. „Tak w drugą sferę biegła nasza jazda.” Boska Komedia
W Dwóch i Trzech Jedność ...: Przenajświętsza Trójca. „Obejmująca świat, a nieobjęta».” Boska Komedia
w dwóch synach Atreja: synami Atreusa byli Agamemnon, wódz naczelny wyprawy trojańskiej, i Menelaos, któremu Trojanie porwali żonę Helenę. „Co w dwóch synach Atreja wznieciła szeroki” Odyseja
w dwoje tyle: dwa razy tyle; w dwójnasób. „Szedł nadęty i rad sam z siebie, a głowę do góry zadzierał, bo choć głos stracił, w dwoje tyle przybyło mu pychy.” O krasnoludkach i sierotce Marysi
w dyrdy gw.: prędko, galopem. + 1 inne znaczenie „Szczęściem, co powróciła Józka niosąc z pól zapaski czernic, nasypała mu jagód w kapelusz i zebrawszy dwojaki pobiegła w dyrdy ku chałupie.” Chłopi, Część czwarta - Lato to słowo w 2 lekturach →
w dywanie Eblisa: Eblis, albo Iblis lub Garazel, jest to Lucyper u Mahometanów. „Jak szatany, siedzące w dywanie Eblisa” Sonety krymskie
w dzień sądu staną przed nim: Kiedyś, w dzień Sądu Ostatecznego, kiedy źli i dobrzy rozdzieleni będą przez tych pogan, którzy sprawiedliwie i bez zmazy żyli i osiągną wieczną szczęśliwość, jasno objawi się przyczyna, dla której niesprawiedliwi i nie z ducha, ale z imienia tylko chrześcijanie potępieni będą. „Lecz ci w dzień sądu staną przed nim dalej,” Boska Komedia
w dzień wielki zabłyśnie tak świetna: Przez „dzień wielki" poeta wyraża Sąd Ostateczny. „Która w dzień wielki zabłyśnie tak świetna!” Boska Komedia
w dziwny Labirynt: fraszki przyrównane są tu do labiryntu. „Bo się w dziwny Labirynt i błąd wda takowy,” Fraszki
w gali: w stroju galowym, odświętnym. „Na rynku przekupki wnet sygnalizowały ukazanie się profesora w gali.” Syzyfowe prace
w głos: dziś: na głos. „I zrozumiał, że Sezam otwiera swą bramę tylko przed tym, kto zaklęty czterowiersz w głos powie.” Klechdy sezamowe wszystkie 2 wystąpienia →
w główki: w miejsce, gdzie spoczywa głowa. „W główki włożył.” Treny
W gniewie na ojca mordy sam się zabił: popełnił samobójstwo uniesiony gniewem na morderstwa popełnione przez ojca. „W gniewie na ojca mordy sam się zabił.” Antygona
w godzinie: w jednej chwili. „W godzinie wszystko Bóg wywróci snadnie.” Pieśni
w góry uchodź: «Uciekaj do Abrahama, bo on mieszka w górach», zob. Raszi do 19:17. „Albowiem zburzymy miejsce to, gdyż wzmogła się skarga na nich przed obliczem Wiekuistego i posłał nas Wiekuisty, aby je zburzyć".” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
w goście: dziś popr.: w gości. „Maciuś został zaproszony w goście do zagranicznych królów.” Król Maciuś Pierwszy
w Grecyjej starop. forma: dziś: w Grecji. „Aleksander, w Grecyjej gościem w domu będąc” Odprawa posłów greckich
w groźnej miedzi: hartowana miedź była używana do wyrabiania broni. „W groźnej miedzi” Iliada
w gruncie: od podstaw. „A brzeżne w gruncie wzdrygają sie skały.” Pieśni
w hesperyskim sadzie: w ogrodzie Hesperyd rosły, według podań greckich, drzewa o złotych owocach. „Jako szczep napłodniejszy w hesperyskim sadzie.” Fraszki
w hordach: chodzi o hordy tatarskie, które porywały kobiety. „Ale w hordach część sie wielka ich zostoi,” Treny
W imię was prawdy zaklinam: inaczej: zaklinam was w imię prawdy (szyk przestawny). „W imię was prawdy zaklinam, powiedzcie,” Makbet
w imieniu Wolności: hasło przejęte z rewolucji francuskiej, która głosiła Wolność, Równość, Braterstwo ( Liberté , Egalité , Fraternité ). „Swój — W imieniu Wolności, otwieraj.” Nie-Boska komedia
w Inflanciech: dziś popr. forma Ms.: w Inflantach; Inflanty (hist.) — kraina położona na północ od Litwy, na terenie dzisiejszej Łotwy i Estonii, zamieszkana przez potomków plemion bałtyckich i ugrofińskich, o kulturze z silnymi wpływami niemieckimi i szwedzkimi. „— I nasze towarzystwo husarskie i pancerne w Inflanciech szuka koni, bo to u nas szkapiny drobne.” Potop
w Israelu: w znaczeniu: w klanie Israela. «To co zrobił [Szechem] będzie skazą dla całego potomstwa Israela [czyli Jakuba]», zob. Radak do 34:7. „Tedy wyszedł Chamor, ojciec Szechema, do Jakuba, aby rozmówić się z nim.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
W italskiej ziemi twoje imię słynie: W Italii, szczególnie południowej, w której winnic było wiele, kult Bakchusa był szczególnie popularny. „W italskiej ziemi twoje imię słynie,” Antygona
w izbie gaszej: mowa o megaronie, sali męskiej, gdzie przesiadywali zalotnicy. „Ciągle siedzi, a w izbie gaszej też nie bywa,” Odyseja
w jakieś Zdrowaś: po upływie czasu potrzebnego na odmówienie popularnej modlitwy zaczynającej się od słów „Zdrowaś Mario". „Drgnął na to imię, lecz dopiero w jakieś Zdrowaś zapytał niby niechcący, wlekąc oczami po polach, daleko.” Chłopi, Część czwarta - Lato
w jamie: tu: w lochu więziennym. „Kiedy więc, osądzony na śmierć, w jamie siedzi,” Bajki i przypowieści
w Japonii; jak była wojna: w latach 1894–1895 toczyła się wojna japońsko-chińska; państwa europejskie wysłały tam również swoje oddziały wojskowe dla zabezpieczenia własnych interesów. „w Japonii; jak była wojna.” Wesele
w jasyr daw.: niewola. „I wlecze w jasyr, gdzie ją trud czeka i biada,” Odyseja
w jedle starop.: w jedzeniu. „Jakoś Bóg da, że i sam poradzę, jeno wypoczywać często muszę, bo nadtom był zawsze wstrzemięźliwy w jedle i napoju, od czego mam teraz dech krótki.” Ogniem i mieczem
w jednej gazecie pisało: dziś popr. forma: w jednej gazecie było napisane. „W jednej gazecie pisało zawsze, że winni są rodzice, bo nie pilnują dzieci, a w drugiej — że z winy policji, która nie pilnuje porządku.” Bankructwo małego Dżeka
W jednej skrzynce: „skrzynka" oznacza tu jednocześnie trumnę, a także przedmiot, w którym chowano rzeczy cenne, pieniądze, klejnoty, kosztowną odzież. „W jednej skrzynce zamkniona.” Treny
w jednym dniu: 26 kwietnia 1891. „Wszyscy redaktorowie „poważni", którzy protest ten wydrukowali, w jednym dniu i o tej samej godzinie dostali „po pysku".” Przedwiośnie
w jej postawie starop.: we własnej osobie. „By uźrzał śmierć w jej postawie.” Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią
w kolorach się mieni: ubrany jest bardzo barwnie. „pan dzisiaj w kolorach się mieni;” Wesele
w kontr: przeciwko. „I w kontr naturze postać bydlęcą przywdzieje.” Satyry
W krąg pierwszy, który tę otchłań otoczył: Poeta wyobraża piekło jako przepaść niezmiernie obszerną i głęboką, mającą kształt lejka lub wydrążonego ostrosłupa, obróconego wierzchołkiem do środka ziemi, a podstawą do jej powierzchni. Otchłań ta dzieli się na dziewięć kręgów czyli pasów, z nich niektóre zawierają w sobie po kilka obrębów czyli kół. Pierwszy krąg jest najrozleglejszy; następujące, w miarę jak się zagłębiają, coraz mniejszą mają objętość, ale większych zbrodniarzy są siedliskiem i sroższe przedstawiają męczarnie. „W krąg pierwszy, który tę otchłań otoczył.” Boska Komedia
w którą nadzieję żywiesz? starop.: jaką nadzieją żyjesz? „W którą nadzieję żywiesz? Czego czekasz więcej?” Treny
w kucyją: w dzień Wigilii świąt Bożego Narodzenia ( kucja to nazwa potrawy wigilijnej ludów ruskich, sporządzonej z pszenicy, miodu i maku). „Pomnisz, jak w kucyją samą,” Dziady, część II
...w kwestii bulwarów nad Wisłą: sprawa budowy bulwarów nad Wisłą była wtedy rzeczywiście aktualna. „Kurier Warszawski" z 2 kwietnia 1879 roku donosi o powstaniu towarzystwa polsko–francuskiego, które zamierza wybudować te bulwary kosztem 25 milionów rubli. Projekt jednak nie został urzeczywistniony. „Chciał czymś się zająć i przypomniał sobie, że jeden z zagranicznych kapitalistów pytał go o zdanie w kwestii bulwarów nad Wisłą.” Lalka
W ładunkach bibułowych kmin kandyzowany: kmin obsmażany w cukrze podawany był w tutkach z kolorowego papieru. „W ładunkach bibułowych kmin kandyzowany,” Satyry to słowo w 2 lekturach →
W lasku Idy trzy boginie: piosenka z operetki Jakuba Offenbacha Piękna Helena (1864; tekst polski J. Chęcińskiego). Według mitologii greckiej spór o tytuł najpiękniejszej toczył się między boginiami: Herą, Ateną i Afrodytą, zwróciły się one o rozstrzygnięcie sporu do Parysa. „Która najpiękniejsza z nas?...” Przedwiośnie
w leciech: dziś popr.: w latach. „— Bo wedle prawa możecie, że to człowiek z was w leciech podeszły, a byłaby jakowaś opieka nad Jagienką i dziećmi.” Krzyżacy
W lewą zwróciłem: tu: w lewą stronę; w lewo. „W lewą zwróciłem oczy z niepokojem,” Boska Komedia
w łonie: u Cylkowa: 'w żywocie'; uzasadnienie korekty: uwspółcześnienie. „Ci są synowie Iszmaela, i te imiona ich, w osadach ich, i w koczowiskach ich, — dwunastu książąt podług plemion ich.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit wszystkie 2 wystąpienia →
w łożnice daw. forma: w łożnicy. „gdy legnę w jego łożnice.” Noc listopadowa
w łyka: tj. do niewoli; łyka — sznury. „Kto się z okolic Czehryna, Czerkas i Korsunia nie zdołał schronić lub nie padł pod siekierą czerni, ten poszedł w łyka.” Ogniem i mieczem to słowo w 2 lekturach →
w Macedonii wybuchło powstanie: z końcem października 1878 r. wybuchło w Rumelii Wschodniej i Macedonii powstanie ludności słowiańskiej przeciw Turcji. Celem powstania, które przybrało duże rozmiary, było przyłączenie Rumelii Wschodniej i Macedonii do Bułgarii. Powstańcy zostali jednak pokonani przez przeważające siły tureckie. „Austria miała dużo kłopotów w Bośni, a w Macedonii wybuchło powstanie.” Lalka
w maju: w zieleni. „będziemy se siedzieć w maju,” Wesele
W Marsowym domu: w świątyni Marsa. „W Marsowym domu przybił ten dar niezdarzony?” Fraszki
w Medyjolanie: w Mediolanie; tu: forma wydłużona (zgodna z daw. wymową) dla zachowania rytmu jedenastozgłoskowca. „Znany herbowy wąż w Medyjolanie” Boska Komedia
w miarę daw.: według miary, tyle ile potrzeba. „Jagienka sama wytopiła duży garnek niedźwiedziego sadła, którego pierwszą kwartę wypił Maćko z ochotą, albowiem było świeże, nieprzypalone i miało zapach dzięgielu, którego znająca się na lekach dziewczyna dorzuciła w miarę do garnka.” Krzyżacy
w miech piszczeli włoży starop.: włoży piszczele do worka. „Sędzia w miech piszczeli włoży:” Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią
w moim Homerze: jak pisał Zygmunt Zagórowski (s. IV–V i XV–XVI Wstępu do wydania Cierpień młodego Wertera , będącego podstawą niniejszej publikacji i dostępnego w Bibliotece Cyfrowej Polona) — na dzieło Homera (jak również na Shakespeare'a, Osjana, Biblię i pieśni ludowe) zwrócił uwagę Goethego Herder, podczas pobytu pisarza w Strassburgu w 1770 r. Bawiąc w Garbenheim, które stało się poniekąd prototypem miejscowości opisanej w Cierpieniach młodego Wertera , Goethe — podobnie jak później jego bohater — rozczytywał się w Homerze, siadując w cieniu lipy, nieopodal gospody. Wertera pociągały szczególniej sielskie obrazy z Odysei , lektura Homera wyciszała go i uspokajała. Z czasem jednak bardziej zaczęła go pociągać lektura mrocznych Pieśni Osjana; od tego czasu zmienia się i postrzeganie świata przez bohatera, i nastrój powieści. „Tylko kołysanka zda mi się, a znalazłem ich pod dostatkiem w moim Homerze.” Cierpienia młodego Wertera
w mórz środkowiu: pośrodku morza. „W mórz środkowiu i okręt strzaskam w drobne wióry!” Odyseja
w mowie będącego: o którym mowa. „Młodzieńca w mowie będącego widział” Hamlet
W niebie wiruje sfera co najszybszej jazdy: W środku najwyższego i nieruchomego nieba, w Empireum , które wszechświat okrąża, biegnie wirowym ruchem Primum Mobile , sfera, od której siła i ruch wszystkich innych ciał niebieskich pochodzą. „W niej jest treść, ziarno wszech bytów rozwoju.” Boska Komedia
w niebiesiech daw.: dziś popr. forma Ms. lm: w niebiosach. + 1 inne znaczenie „…ogarnęła sąsiadów, i który Niemiec chociaż z daleka dymy spychowskie spostrzegł, wnet żegnał się i do patrona swego w niebiesiech rozpoczynał modlitwę, albowiem utrwaliła się wiara, że Jurand nieczystym siłom duszę dla pomsty zaprzedał.…” Krzyżacy to słowo w 2 lekturach →
w nieprzytomności stróża: podczas nieobecności pasterza. „W nieprzytomności stróża” Iliada
w Norymberdze Hołd składał parteitagom: w Norymberdze w l. 1927–1939 odbywały się co roku zjazdy niem. partii nazistowskiej NSDAP, które od 1933 r. (czyli po dojściu do władzy Adolfa Hitlera) były wydarzeniami propagandowymi, organizowanymi w okresie jesiennej równonocy, połączonymi z paradami wojska, oddziałów hitlerjugend, wielogodzinnymi przemówieniami Hitlera itp. Obecność na tych uroczystościach była wyrazem poparcia dla ideologii hitlerowskiej. „Ksiądz Trzeciak w Norymberdze zasię” Kwiaty polskie
W nowej kawiarni poetyckiej: kawiarnia „Pod Pikadorem"; w niej 29 listopada 1918 r. odbył się wieczór inauguracyjny grupy Skamander, na którym swoje wiersze recytowali Tuwim, Iwaszkiewicz i Lechoń. „W nowej kawiarni poetyckiej” Kwiaty polskie
w Nubii, czyli Kom Ombo: własc. egipskie Nebyt, gr. Omboi, miasto w południowym Egipcie, w 1. nomie Górnego Egiptu, ok. 140 km na południe od Teb, 40 km na północ od Asuanu. Ośrodek kultu Sobka i Horusa, słynny ze świętych krokodyli oraz nietypowej, podwójnej świątyni zbudowanej w czasach hellenistycznych, kiedy miasto stało się stolicą nomu. „Wstąpił do łomów kamienia w Chennu; w Nubii, czyli Kom Ombo, złożył ofiary Horusowi, bogu światła, i Sebekowi, który jest duchem ciemności.” Faraon
w obiad: tu: podczas obiadu. „Co ze stołu w obiad lecą.” O krasnoludkach i sierotce Marysi
w obieży daw.: w niebezpieczeństwie. „— Król w obieży.” Krzyżacy
w obłędzie: zbłądziwszy w drodze. „Pewnie kędyś w obłędzie” Ballady i romanse
w obliczności: w obliczu; w obecności. „Dobrze mi tam, gdzie ty jesteś i w obliczności twojej chcę cierpieć i radować się...” Cierpienia młodego Wertera wszystkie 2 wystąpienia →
w obliczu Teracha: «Opowieść midraszowa uczy, że [Haran] zmarł z powodu swojego ojca. Terach złożył donos [królowi] Nimrodowi na własnego syna Abrama, że ten zniszczył figurki bożków. [Nimrod] wrzucił za to [Abrama] do płonącego pieca. Siedzący obok Haran pomyślał sobie: jeśli Abram zwycięży: dołączę do niego, a jeśli Nimrod zwycięży: przyłączę się do niego. Gdy Abram został uratowany, zapytano Harana: po czyjej stronie jesteś? Haran odrzekł im: jestem po stronie Abrama, wtedy wrzucili go do płonącego pieca i spalił się. To [oznacza nazwa] Ur Kasdim [dosł. 'ogień Chaldejczyków']», zob. Raszi do 11:28. „I żył Nachor, po spłodzeniu Teracha, sto dziewiętnaście lat, i spłodził synów i córki.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
w obliczu Wiekuistego: «Za pozwoleniem Wiekuistego, by On zaakceptował [to, co Icchak powie]», zob. Raszi do 27:7. «[Riwka] dodała [słowa] „w obliczu Wiekuistego”, czego nie powiedział [Icchak], aby przekonać serce Jakuba, iż jest to rzecz wielkiej wagi: błogosławieństwo ojca, gdyż będzie ono „w obliczu Wiekuistego”, czyli poprzez proroctwo, które spocznie na [Icchaku] w chwili, gdy będzie błogosławił [syna]», zob. Radak do 27:7. „I rzekła Riwka do Jakuba, syna swego, tak: „Otom słyszała ojca twojego rozmawiającego z Esawem, bratem twoim, mówiącego:” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
w obojej... dłoni: w obu dłoniach. „Wraz gorący w obojej garnąc popiół dłoni,” Iliada
w ocemgnieniu starop.: w okamgnieniu. „W ocemgnieniu wezdrżysz nogą;” Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią wszystkie 2 wystąpienia →
w ociągu daw.: z tyłu. „Jużci nadchodzi czas kośby wojennej, a święty Jerzy mi świadkiem, że tam w poprzódku, nie zaś w ociągu się znajdę.” Krzyżacy
w oddzieleniu swoim: u Cylkowa: w wydzielaniu się swoim , nie chodzi o wydzielanie czegoś, ale o oddzielenie żony od męża. „pozostanie w oddzieleniu swoim” Księga Kapłańska. Leviticus. Wajikra
w ogniowym ustalone harcie: wzmocnione przez hartowanie. „Kute miedzią, w ogniowym ustalone harcie.” Iliada
w ogrodzie wzniosłym: W raju ziemskim, na wierzchołku góry czyśćcowej. „W ogrodzie wzniosłym, gdzie ta, co zagrzewa” Boska Komedia
W Ojczyzny imię: w innej wersji tekstu wers ten brzmi: „Na Polski imię, na Jej cześć". „W Ojczyzny imię i w jej cześć” Rota
w okręż: wokoło. „Pływającą tę wyspę strzegą w okręż ściany” Odyseja
w onej dawnej swej całości starop.: z duszą i ciałem. „A nie możesz li w onej dawnej swej całości,” Treny
w onoć: w to właśnie; toż. „w onoć idące w bezkresową przestrzeń” Hymny
w orderach chodzę: po pacyfikacji wsi, przeprowadzonej przez administrację cesarską latem 1846 r., władze rozdały nagrody gromadom chłopskim zasłużonym w rozgromieniu szlachty gotującej się do powstania; oprócz nagród pieniężnych administracja rozdała również medale („ordery"). Legenda przyznała szczególny medal honorowy Szeli właśnie, choć nie odpowiadało to rzeczywistości: chłopski prowodyr nadawał się do usunięcia z okolicy, w której był działał, więc i przeniesiono go na wschód, na wówczas austriacką Bukowinę. „Widzisz, w orderach chodzę.” Wesele
w ostatku daw.: w końcu. „— Która w ostatku pogańską krainę do krześcijańskiej wiary przywiodła.” Krzyżacy
W ostatniej sferze: Tą ostatnią sferą jest Empireum . „W ostatniej sferze spełni się dla ducha,” Boska Komedia
w ostatnim kościele: ostatni kościół poza obrębem murów warowni był już zburzony. Katedra jest więc ostatnim kościołem. Jak pisze Kleiner: „Jest to katedra fikcyjna. Okopy Świętej Trójcy naprawdę mają tylko ruiny kościółka, w którym bohatersko broniła się niegdyś garstka konfederatów barskich". „Ostatnie sługi Twoje, w ostatnim kościele Syna Twego, błagamy Cię za czcią ojców naszych.” Nie-Boska komedia
w owej krainie: «Zanim jeszcze dotarł do Hebronu, do Icchaka, przydarzyły mu się wszystkie te [zgryzoty]», zob. Raszi do 35:22. „A gdy ciężko rodziła, rzekła do niej położniczka: „Nie obawiaj się, gdyż i ten tobie synem!"” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
W Palermie Bij, zabij: Nieszpory sycylijskie: tak zwana rzeź Francuzów, których panowania pozbyła się Sycylia i przeszła pod panowanie Piotra, króla aragońskiego. „W Palermie hasła nie dali: «Bij, zabij!»” Boska Komedia
w pańskiej radzie: w senacie, do którego należał, jako kasztelan. „Był wziętym u wszech ludzi, siedział w pańskiej radzie” Fraszki
w perspektywie z franc.: na widoku w przyszłości. „Jest jeszcze w perspektywie dziewczynka tego mularza, który im w tym roku piec naprawił i córkę z sobą czasem przyprowadzał, i malutka Mańka, córeczka stróża, której też wkrótce pora będzie uczyć się czegokolwiek.” A... B... C...
w perzynę obrócić: tu: zburzyć. „Obrócił, silną możnych Kilików dziedzinę...” Iliada
w pierścień ugadzając: ćwiczenie wojskowe we władaniu kopią. „Albo kopiją gładką w pierścień ugadzając” Fraszki
w pierwszej i drugiej Osobie: Adam, Chrystus. „Czym była w pierwszej i drugiej Osobie.” Boska Komedia
w pobok daw., gw., daw.: z boku, po bokach. + 1 inne znaczenie „A czasem znikała z oczu doszczętnie, aby znów się w całości odbudować i wynurzyć z głębiny sadu, który w pobok niej gęstym zadrzewieniem na tle nieba ciemniał gałęziście — i już to niebu, już to chałupie bliższy się na przemian wydawał.” Klechdy polskie to słowo w 3 lekturach →
W pocie czoła pracować będziesz: w Starym Testamencie słowa Boga skierowane do Adama po popełnieniu przez niego grzechu pierworodnego. „Przychodziły jej na myśl słowa Pisma świętego: „W pocie czoła pracować będziesz.".” Lalka
w pociechy obranem: pozbawiony pociech. „Jako sie kolwiek czujesz w pociechy obranem.” Treny
w podle daw., gw., daw.: w pobliżu, obok. + 1 inne znaczenie „…uciekać, a ostawała; i co trochę leciała za dom, na przełaz, i nic niewidzący, patrzyła po polach albo siadała na przyzbie w podle Józki, która buczała, drąc włosy i krzycząc żałośnie:…” Chłopi, Część czwarta - Lato to słowo w 4 lekturach →
w pokoju: w znaczeniu: «wolny od grzechu, że nie nabiorę [niegodziwych] nawyków Labana», zob. Raszi do 28:20. „I będzie potomstwo twoje, jako proch ziemi, i rozprzestrzenisz się ku zachodowi, i ku wschodowi, i ku północy, i ku południowi; a błogosławić się będą tobą wszystkie plemiona ziemi i potomstwem twoim.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
w pole: na pole bitwy, do walki. „Głowaczowi było tak pilno w pole, że gdy razem z Jagienką wrócili od Juranda, podjął ją pod nogi i rzekł:” Krzyżacy
w polu: chodzi o pole bitwy. „— Powiadają — rzekł na to Maćko — że szlachcicowi najprzystojniej w polu umierać, ale tak jak Jurand kona, to i na łożu dobrze.” Krzyżacy
w polu jest wyższy: sprawniejszy w sztuce wojennej. „Znam twą moc, znam, żeś w polu jest wyższy” Iliada
w pospolitakach: w pospolitym ruszeniu. „Kmicic miał już też wiadomości z ust naocznych świadków, natknął się bowiem na szlachtę, która służąc w pospolitakach, brała w bitwie udział.” Potop
w prawą obrócona: w prawą stronę; w prawo. „Lecz ona w prawą obrócona z wozu,” Boska Komedia
w prędkości: w zdenerwowaniu. „I pomiarkowawszy, co w prędkości wyrzekła, zakryła rumianą jak jabłko twarz rękawem, a Maćko uśmiechnął się, pociągnął ręką po wąsach i rzekł:” Krzyżacy
w Prusiech: dziś popr. forma Ms.: w Prusach. „I ruszyły się zbrojne ludyszcza, zarówno w Prusiech, Inflantach, jak w Wielkopolsce i rojnym Mazowszu, aż hen do bożych szczytów tatrzańskich i ciemnych borów Beskidu.” Ogniem i mieczem to słowo w 3 lekturach →
w przechodzie: przechodząc. „Do Marty, która śpieszyła na górę po zażądane przez chorą ziółka, w przechodzie zagadał:” Nad Niemnem
W przychylnej postaci: tu: przy pozorach przychylności. „W przychylnej postaci” Satyry
w przytomności daw.: w obecności. „Odpowiedziałem, iż gotów jestem zdjąć z siebie przyodziewek i wypróżnić kieszenie moje w przytomności jego.” Podróże Guliwera
w psów: dziś popr. forma: w psy. „Rwał, waląc w psów i w ludzi, aż wyłamał drzewo.” Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie
w punkcie: natychmiast. „Jakoż w punkcie zdrowy,” Satyry wszystkie 2 wystąpienia →
w pytlu hrosza neni: w sakiewce nie ma grosza. Czechizm użyty dla efektu komicznego. „Kiedy w pytlu hrosza neni.” Fraszki
w ranym lecie starop.: we wczesnym wieku; rany: zob. w. 13; lato *: rok. „Nie umiawszy, musiała w ranym umrzeć lecie?” Treny
w ręce twoje: słowa zachęcające do przejęcia kielicha z rąk osoby je wypowiadającej i wypicia zawartości. „w ręce twoje!»” Konrad Wallenrod
w ręku swoich: w rękach swych. „Bo to wszytko nieszczeście w ręku swoich miało.” Treny
W roku 39 bomby rozwaliły dom: chodzi o bombardowanie Warszawy podczas kampanii wrześniowej w 1939 r. „W roku 39 bomby rozwaliły dom na Stawkach.” Medaliony
w Romaniji: w Romanii; tu: forma wydłużona (zgodna z daw. wymową) dla zachowania rytmu jedenastozgłoskowca. „Mów, w Romaniji wojna jest czy pokój?” Boska Komedia
W roty sen rogowymi: starożytni Grecy, opierając się na podobieństwie dźwiękowym w języku greckim wyrazów: róg i spełniać oraz kość słoniowa i łudzić , wierzyli, że sny spełniające się wychodzą z krainy snów bramą rogową, a złudne bramą z kości słoniowej. „Wroty sen rogowymi, gdy poczyna świtać,” Fraszki
w równej fuście: w niewielkim okręcie. „W równej fuście popłynę przez morskie rozruchy.” Pieśni
w równi: na równinie. „— Tam na skale nie masz tyle miejsca, ile tu w równi — odparł pan z Maszkowic — ale serce, widzę, u nas na Wawelu większe.” Krzyżacy
w rumel: wszystko razem, bez wyjątku. „Suteryny całe w rumel o dwadzieścia...” Moralność pani Dulskiej
w rzeczy daw.: w rzeczywistości. „Lecz na pozór Patrokla, w rzeczy — siebie płaczą.” Iliada to słowo w 2 lekturach →
w samodziesięć daw.: w dziesięć osób. „Pan Wołodyjowski wziął się raźno do roboty, pieniądze odebrał i tegoż dnia obaj z Zagłobą ruszyli do Zaborowa w samodziesięć i z wozem, który wiózł pieniądze.” Ogniem i mieczem
w ścisłym rzecz trzymając karbie: w ścisłym porządku, obrachunku. „Nasi kryją, a w ścisłym rzecz trzymając karbie,” Satyry
w Serafinów niebie: Niebo Serafinów, których poeta nazywa: alii Serafini , wzniesione jest wyżej ponad cały skład gwiazd i planet, skąd i te światła zaczynają obrót kół swoich. Serafini składają w niebie trzecią hierarchię, z rozkazu której poruszają sferę tak zwaną Primum Mobile , a ta z kolei wprawia w ruch wszystkie inne sfery. „Aż w Serafinów niebie, dalej nieco” Boska Komedia
W sferę krążącą najszybszym obrotem: Primum Mobile , sfera dziewiąta. Sfera ta nie jest żadnym niebieskim ciałem. Cała złożona ze światła przeźroczystego, nazwana została niebem kryształowym. „W sferę krążącą najszybszym obrotem.” Boska Komedia
w sferze ze sfer najleniwszej: Sfera księżyca, która według systemu Ptolomeusza tyle czasu potrzebuje do pokonania swojego najmniejszego kręgu, ile wyższe sfery potrzebują do pokonania dalszych i rozleglejszych kręgów. „Jestem tu w sferze ze sfer najleniwszej.” Boska Komedia
w Sijenie: w Sienie; tu: forma wydłużona (zgodna z daw. wymową) dla zachowania rytmu jedenastozgłoskowca. „«Chciej mię przypomnieć, jam Pia; w Sijenie” Boska Komedia
w skok daw.: szybko, galopem. „Myśli, że go ujrzy niezadługo, a może się i obziera, czy on za nimi w skok nie pędzi — a on tymczasem w boru ciemnym.” Krzyżacy
w skórzanej budzie: tj. w powozie a. saniach z wierzchem zakrytym rozkładaną, skórzaną budką. „W skórzanej budzie jedzie!” Syzyfowe prace
W ślad za nim przyjdzie pasterz od Zachodu: Bezpośrednim następcą Bonifacego VIII był bogobojny Benedykt XI, który krótko panował; po nim wstąpił na stolicę apostolską Klemens V, rodem Francuz, który wybrany papieżem za wpływem Filipa Pięknego, króla Francji, stolicę papieską przeniósł z Rzymu do Awinionu. Z nim poczyna się najhaniebniejszy okres rządów papieskich. Odwaga, śmiałość z którą poeta w tej pieśni się odzywa, tym bardziej uderza, iż Klemens V w czasie napisania jej żył jeszcze. „W ślad za nim przyjdzie pasterz od Zachodu” Boska Komedia
w śluby małżeńskie: mowa o ślubie Parysa z porwaną Heleną. „Obyś był nigdy w śluby małżeńskie nie wchodził!” Iliada
w sprawie: u Cylkowa: 'w przedmiocie'; uzasadnienie korekty: uwspółcześnienie i unikanie udziwnień. + 1 inne znaczenie „A powstawszy z rana, przysięgli jeden drugiemu; i odprowadził ich Icchak, i poszli od niego w pokoju.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit to słowo w 2 lekturach →
w starej naszej florenckiej chrzcielnicy: Chrzcielnica ta znana jest z Piekła pieśni XIX. „I w starej naszej florenckiej chrzcielnicy” Boska Komedia
w stronę Sosnowca: w okresie zaborów na trasie kolei warszawsko-wiedeńskiej Sosnowiec był stacją graniczną w Królestwie Polskim. „Pociąg idący w stronę Sosnowca miał ukazać się za jakie trzy kwadranse.” Ludzie bezdomni
W stronę, gdzie słońce powolniej się toczy: W stronę, gdzie słońce stoi w samo południe. Słońce, ponieważ cienie wolniej przedłużają się i skracają w południe, jak rano i wieczorem, zdaje się wolniej postępować naprzód. „W stronę, gdzie słońce powolniej się toczy,” Boska Komedia
w studni Al-Kahiru: Al-Kahir tyle co Kair. Sułtan Saladyn W. kazał wybić 88 m. głęboką studnię w górze Dżebel-Mokottam, znaną i istniejącą po dziś dzień pod nazwą »studni Józefa« (Reclus, Nouvelle Geogr. t. X str. 580). „Jak w studni Al-Kahiru o dno nie uderza.” Sonety krymskie
w stylu maison-niponowym: w stylu domu japońskiego. „Salon panny Heleny jak dawniej: śliczne, duże palmy, sofy i krzesła w stylu chińsko-japońsko-maison-niponowym.” Ludzie bezdomni
w Sukiennicach, w gabilotce: w gablotce kramu w hali krakowskich Sukiennic. „w Sukiennicach, w gabilotce:” Wesele
w świętym widzialnym znaku: w Komunii Św. „uczucie to rozproszyło się z wolna, jak ulata z duszy wiernego poczucie łaski Boga, której mu z całą niebiańską dobrocią użyczono w świętym widzialnym znaku.” Cierpienia młodego Wertera
w swobodzie: gdy był wolny (swobodny) od trosk i cierpień. „A rozum, który w swobodzie” Treny
w swoich rzeczach: w swoich sprawach. „A własnie w swoich rzeczach sobie tak poczęła,” Treny
W szapkie zołota drugoho ros.: stary rosyjski olbrzym w czapie z litego złota wyczekiwał drugiego olbrzyma. „— „W szapkie zołota litoho staryj russkij wielikan podżidał k-siebie drugoho..."” Syzyfowe prace
w szcześliwe czasy: w szczęśliwych czasach. „W szcześliwe czasy swoje” Treny
w tak małym wieku: w tak młodym, delikatnym wieku. „A to w tak małym wieku sobie poczynała,” Treny
w taki gw.: w takiej. „ino w taki ległam niemocy...” Wesele
w tamtym prawdziwym Luwrze: chodzi o magazyn noszący tę nazwę, mieszczący się przy ul. Tivoli. „— Niech babcia nie zapomina, że dziś jeszcze raz miałyśmy być w tamtym prawdziwym Luwrze.” Ludzie bezdomni
W tę bądź przedsię panem: w stateczności bądź właśnie bogaty, posiadaj ją w dostatecznym stopniu. „W tę bądź przedsię panem,” Treny
w te pędy gw.: szybko, biegiem. „Powiedziałam i zarno w te pędy po was, no i tyla!” Chłopi, Część czwarta - Lato
w tej dobie daw.: w tym czasie a. w tej sytuacji. + 1 inne znaczenie „Ja ci nic złego nie chcę i drugich w tej dobie” Iliada to słowo w 3 lekturach →
w tej mierze: «Nie tylko ciebie uratuję, ale także i całe to miasteczko ocalę dla ciebie», zob. Raszi do 19:21. + 2 inne znaczenia „I rzekł Lot do nich: „O nie, panie!” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit to słowo w 3 lekturach →
w tej myśli: dziś raczej: z tą myślą. „Bez odpoczynku i bez wytchnienia spieszyłem z Afryki do Chin w tej myśli, że zastanę go jeszcze przy życiu i zdążę się z nim pożegnać!” Klechdy sezamowe
W tej perle: W tej gwieździe. „W tej perle rzuca Romeo blask złoty,” Boska Komedia
w tej tu śmiertelności: na tym świecie podległym śmierci. „Której równia nie widzę w tej tu śmiertelności.” Treny
W tej wielkiej księdze: To jest: w Bogu. „W tej wielkiej księdze, gdzie czarno na białem” Boska Komedia
w to patrzaj: patrz na to. „A w to patrzaj, co uszło ręku złej przygody:” Treny
W tobiem ja, Panie, położył nadzieję: Aniołowie, ażeby ośmielić głębokim wstydem upokorzonego poetę, śpiewają ten wiersz z Psalmu 31; wiersz pełen pociechy i duchowej prawdy, jaką on działa na upokorzonego grzesznika, którego skrucha we łzach się rozpływa. „«W tobiem ja, Panie, położył nadzieję!»” Boska Komedia
w trackie kraje: Tracja, kraina nad brzegami Mórz Egejskiego i Czarnego, położona na wschód od Macedonii. „Ares w trackie kraje” Odyseja
w tropy daw.: z bliska. „Zwycięską bronią Greków ścigani tuż w tropy,” Iliada
w trunie: w trumnie. „Obaczycie go piórem zabitego w trunie.” Balladyna
w try miga z ros.: w mgnieniu oka. „Zaraz rabuś machnął kozła pod konia, a drugi w try miga odwiązał powstańca i uciekł w górę drogą co koń skoczy.” Syzyfowe prace
w trzy kopie: w sile trzech pocztów rycerskich. „Niedaleko za granicą Bogdańca spotkali brata Jagienki, młodego Jaśka ze Zgorzelic, który jako dziedzic dość możny szedł w trzy kopie, a luda prowadził z sobą dwudziestu.” Krzyżacy
w Turczech: w Turcji. „U Kozaków łup wykupował, a co ma, tego byśmy obaj z waćpanem nie kupili, choćbyś waćpan wszystkie swoje posiadłości w Turczech sprzedał.” Ogniem i mieczem
W twardej kamiennej wieży gmach otworzony: Danae została zamknięta w wieży przez swego ojca Akrisjosa („Akryzego"), pragnącego uchronić jej cnotę; Jowisz dostał się jednak do niej w postaci złotego deszczu, w wyniku czego została matką Perseusza. „Miał mieć bezpieczny przystęp i gmach otworzony.” Pieśni
w twardej nocy: w niedostępnej ciemności, tajemnicy (znaczenie wyrażenia nie do końca jasne). „Pogrążony w twardej nocy.” Pieśni
w twarzach ludzkich przywykł czytać OMO: Według zdania niektórych fizjonomistów można czytać w rysach naszej twarzy, słowo omo , tak rozłożone, że dwa o jest to dwoje oczu, a litera M formuje się z wydatnych zarysów powiek, nosa i policzków tym wyraźniej, im więcej twarz jest chuda. Omo , od słowa łacińskiego homo , człowiek. Porównanie zaś powyższe pierścieni, z których wyjęto kamienie, do wpadłych oczu dziwnie jest trafne i prawdziwe. „Kto w twarzach ludzkich przywykł czytać OMO” Boska Komedia
w tych czasiech przeszłych: w tych minionych czasach (kiedy był w Grecji). „Którą w tych czasiech przeszłych Aleksander,” Odprawa posłów greckich
W tył, a nie naprzód posunąłem kroku: Troska nigdy nas o krok jeden rzeczywiście nie posunie naprzód, tylko oświecona rozwaga. Bez niej każdy niepokój wstecz nas cofa. Dlatego to w następnych, tę pieśń kończących wierszach Wirgiliusz (czyli jego symbol rozumu) ze stanowiska powagi swojej daje naukę moralną. „W tył, a nie naprzód posunąłem kroku.” Boska Komedia
w tyle: tu: w odwodzie. „Czyż my to posiłkowe w tyle wojska mamy?” Iliada
w tym pokoleniu: u Cylkowa 'w wieku tym'; w oryginale jest tu słowo דוֹר ( dor ): 'pokolenie', taki przekład jest również zgodny z komentarzem rabinicznym.
w tym pustkowiu: dziś raczej: na tym pustkowiu. „Ale powoli zjawiali się ludzie w tym pustkowiu.” Medaliony
w tym rosole: w kłopocie. „Owa tak długo leżał w tym rosole,” Fraszki
W Tym, w kim się radość poczyna i ginie: To znaczy: w Bogu. Dusze błogosławione czytają najskrytsze myśli poety, bowiem wzrok ciągle mają utkwiony w Bogu, w którym wszystko, a zatem i dusza każdego człowieka, jak w zwierciadle się odbija. „W Tym, w kim się radość poczyna i ginie,” Boska Komedia
w uściech: dziś popr.: w ustach. „— Patrzcieże, w co się sprawiedliwość w waszych uściech obraca i zali wasze wykręty nie obrażają Boga?” Krzyżacy
w wacku: w woreczku, sakiewce. „A spełna w wacku pieniążki,” Fraszki
w Warszawę: rusycyzm; popr. po polsku: do Warszawy. „I uciec z tego Wilna w kochaną Warszawę.” Dziady, część III
w wiecznych... ciemnicach: umarli. „Czy żyją, czy już w wiecznych zostają ciemnicach.” Iliada
w wiecznym klasztorze: To jest: w niebie. „I tak się noszą w tym wiecznym klasztorze.” Boska Komedia
w wiecznym pęcie forma starop.: w wiecznych pętach, więzach; pęto : więzy. „Skąd źwierz i ptastwo pije; a ta w wiecznym pęcie” Treny
w wieku niebezpiecznym: tj. w okresie przekwitania, inaczej: menopauzy, klimakterium. „Niejedna odchodziła w wieku niebezpiecznym, a po roku wracała już jako staruszka.” Granica
w Wietlance wybuchła dżuma: Wietlanka: stanica kozacka w guberni astrachańskiej, gdzie wybuchła epidemia dżumy. Dokładne informacje o tym przyniósł »Kurier Warszawski« z 24 stycznia 1879 r. Rozszerzająca się w całej guberni zaraza wywołała duże zaniepokojenie we wschodniej i środkowej Europie. Dżuma znikła na wiosnę 1879 r. „…stej, tej cudnej pani Stawskiej, kiedy jakoś w końcu stycznia, spadły na nas dwa gromy: wieść o tym, że w Wietlance wybuchła dżuma, i awizacje z sądu do Wokulskiego i do mnie na jutro.…” Lalka
w wieżach: w więzieniu. „Exemplum: moi kompanionowie, którzy gdzie indziej dawno by w wieżach siedzieli...” Potop
w wigilię daw.: w przeddzień. „Lecz szczególnie skrzepiły się serca z powodu uczynku giermka Zbyszkowego, Czecha Hlawy, który w wigilię spotkania, słysząc van Krista opowiadającego o niesłychanych zwycięstwach Rotgiera, a będąc młodzianem porywczym, chwycił tegoż van Krista za brodę, zadarł…” Krzyżacy
w wojsku: mowa tu o wojsku Królestwa Kongresowego (1815–1831). „— A nie służyłże twój ojciec w wojsku?” Lalka
w ząb: ani trochę. „W komorze pustka, że i mysz by zdechła, dzieża od chleba nasypana otrębami, słoniny w ząb, kaszy ani śladu, o szmalcu i półgęskach ani się nie śniło.” O krasnoludkach i sierotce Marysi
w żałobie: w smutku, w płaczu. „Jednaką myśl tak w szcześciu, jako i w żałobie” Treny
w żałości: u Cylkowa: 'z żałością'; uzasadnienie korekty: uniknięcie dwuznaczności, kto miał odczuwać tę żałość. Po hebrajsku jest tu dużo mocniejsze słowo בְּיָגוֹן ( bejagon ): ‘w rozpaczy’. W 44:31 Cylkow tłumaczy to jako 'w żałości'. „I sprowadźcie brata waszego najmłodszego do mnie a poznam, żeście nie szpiegami, żeście prawi; brata waszego wrócę wam, a będziecie mogli krążyć po kraju«".” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
W Zamościu bawiłem rok z czymś: w Zamościu było więzienie rosyjskie. „W Zamościu bawiłem rok z czymś.” Lalka
w zamysłach: w zamyśleniu, w zadumie. „Albo siadłszy w zamysłach przy krętym strumyku,” Satyry
W zapasach: u Cylkowa: 'zapasy potężnymi'; uzasadnienie korekty: uwspółcześnienie. „I poczęła znowu, i urodziła Bilha, służebnica Racheli, syna drugiego Jakubowi.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
w żelezie starop. forma: w żelazie. „Dam ci się w żelezie skować” Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią
w ziemi Rameses: należącej do krainy Goszen, zob. Raszi do 47:11. „I rzekł Faraon do Jakuba: „Ileż dni-lat życia twojego?"” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
W złąś godzinę mi tu wlazł: inaczej: w złą godzinę mi tu wlazłeś (konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika) „W złąś godzinę mi tu w oczy wlazł!” O krasnoludkach i sierotce Marysi
w złym razie: w trudnej sytuacji. „Ta, widząc się w złym razie, żwawie go ofuknie:” Bajki i przypowieści
w zysku z nałogu podoba: z nałogu znajduje upodobanie w zysku. „Jak ten, co w zysku z nałogu podoba,” Boska Komedia
w. 18: Mt 10, 18.
w. 22: Mt 10, 22.
w. 29-32: Cicero wygłosił cykl ostrych przemówień przeciwko wpływowemu politykowi, Markowi Antoniuszowi. Został zamordowany z polecenia Antoniusza, choć za wszelką cenę starał się uniknąć śmierci. „Łacniej rzec, widzę, niż czynić i tobie,” Treny
W. M: Wasza Miłość. „M. do mnie około tej tragedyjej pisał.” Odprawa posłów greckich
wać: skrót od: wasza miłość. „— To wać nie wiesz?” Ogniem i mieczem
wacek daw.: woreczek na pieniądze. „Bez tynfa w wacku, bez butów i odzienia, w rędach starganych i zetlałych szmat, półnadzy i o głodzie, ciągnęli my w świat francuskimi górami.” Popioły
waci: skrót od: waszej miłości. „— Więc to Chwedko podjął się waci Chmielnickiego dostawić?” Ogniem i mieczem
Wacław IV Luksemburski 1361–1419: król niemiecki 1378–1400 i czeski 1378–1419, nazywany tu „rzymskim" przez wzgląd na tradycję Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. „Ma się też takowy sąd boży odbyć między czterema ich i czterema naszymi rycerzami, a zrok naznaczon jest na dworze u Wacława, króla rzymskiego i czeskiego.” Krzyżacy
waćpan daw.: skrót od: wasza miłość pan, waszmość pan. „— No, a waćpan?” Ogniem i mieczem
wądół: dolinka z płaskim dnem i stromymi zboczami. + 3 inne znaczenia „Czasem maleli, zapadając się w jary i wądoły, a czasem urastali ponad siebie, tratując wzgórza i puszyście obrzmiałe mrowiska, błękitniejące nagłą próżnią otrzymanego od nich w przelocie, na kształt policzka, śladu stóp, na oślep rozbieganych.” Klechdy polskie to słowo w 4 lekturach →
wądolec: forma augmentatywna (zgrubienie) od: wądół; niewielka dolinka, zagłębienie terenu. „z rowów, przepadlisk, wądolców i jam,” Hymny
wagabunda: włóczęga. „Tłuszczę bezdomnych wagabundów w celu,” Hamlet
wagant od łac. vago , vagare : błądzić: średniowieczny kleryk lub żak, żyjący w sposób prowokacyjnie swobodny, często zajmujący się twórczością poetycką bądź aktorstwem. + 1 inne znaczenie „Mówiła, iż opat przyjechał zdrów i wesół, ze znacznym pocztem, w którym prócz zbrojnych pachołków było kilku kleryków-wagantów i rybałtów, że pośpiewuje z Zychem i rad podaje ucha pieśniom, nie tylko duchownym, lecz i świeckim.” Krzyżacy to słowo w 2 lekturach →
wagi: dziesięciu szekli wagi. „A gdy dała mu się napić, rzekła: „I dla wielbłądów twoich czerpać będę, póki się nie napiją".” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
wagomiar: dawna miara kalibru działa, określana wagą pocisku. „Prały ją straszliwie kilkupudowego wagomiaru brandkugle, wyrzygujące ogień przez trzy swoje „oczy", ryczały lane walce knyplów, służące do targania wiązań wszelkiego rodzaju splątanych przez pracę ludzką, pękały w powietrzu, około drzwi i okien z hukiem głośni…” Popioły

Objaśnienia pochodzą z przypisów redakcji WolneLektury.pl i są udostępnione na Licencja Wolnej Sztuki 1.3. Zebranie ich w słownik i przykłady użycia pochodzą od nas.