Litera C

1030 słów, strona 5 z 5.

czy znak ten za nami, Czy za tobą: sens: do kogo się odnosi. „Czy za tobą, i komu wróżbę niebo zsyła?"” Odyseja
Czyjeż te przy tobie?: hebr. מִי אֵלֶּה לָּךְ ( mi ele lach ) dosł. ‘kim ci [są] tobie?/kto [są] ci dla ciebie?/kim [są] ci twoi?’. „A sam szedł przed nimi, i kłaniał się ku ziemi siedem razy, zanim przystąpił do brata swojego.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
czyjkolwiek naprzód los wynidzie: czyjkolwiek los najpierw padnie. „Czyjkolwiek naprzód los wynidzie, wsiadaj,” Pieśni
czyli daw., starop.: tu: czy też, czy może, czy aby, czyżby (daw. konstrukcja z partykułą -li). + 3 inne znaczenia „Chceszli co więcej, czyli śmierć mi zadać?” Antygona to słowo w 15 lekturach →
czyli też daw.: konstrukcja z partykułą -li w funkcji wzmacniającej i pytającej; znaczenie: czy też może, czy aby też itp. „Czyli też to jest tylko jakiś podstęp?” Hamlet
Czylim się spodziewał: czy się spodziewałem (daw. konstrukcja z przestawną końcówką czasownika i partykułą -li- ). „— Czylim się spodziewał, że ta drobna rączka tak drapie, a ta mała nóżka tak kopie!” Klechdy sezamowe
czyliż daw.: (daw.) — konstrukcja z partykułą pytającą -li oraz skróconą partykułą -ż w funkcji wzmacniającej; znaczenie: czy rzeczywiście, czy naprawdę. + 3 inne znaczenia „Czyliż nie słyszy, jak skrzydełkami” Balladyna to słowo w 8 lekturach →
Czyliż mamy przyjść ja, i matka twoja: «[Jakub powiedział]: czyż twoja matka nie zmarła dawno temu?! Nie wiedział bowiem, że sen odnosi się do Bilhy, która wychowała [Josefa] jak matka […]. Jakub chciał zbagatelizować sprawę w oczach pozostałych synów, aby nie byli zazdrośni o [Josefa], dlatego powiedział „czyliż mamy przyjść…?” w znaczeniu: tak jak jest to niemożliwe w przypadku twojej matki, tak i cała reszta [snu] jest nonsensem», zob. Raszi do 37:10. „I śnił mu się jeszcze sen inny, i opowiedział go braciom swoim, i rzekł: „Oto przyśnił mi się znowu sen; a oto słońce i księżyc i jedenaście gwiazd kłaniają mi się".” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
czyliżby oszalał daw.: konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że , skróconą do -ż oraz partykułą pytającą -li- ; znaczenie: czyżby naprawdę oszalał. „Czyliżby z miłości” Hamlet
czym się już zemściła: dziś raczej: czy się już zemściłam. „— Pytasz mnie, czym się już zemściła na zbrodniarzu, który cię życia pozbawił?” Klechdy sezamowe
czym zasłużył: inaczej: czy zasłużyłem (konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika). „Powiedz, Klaro, czym przeto zasłużył na wzgardę?” Śluby panieńskie czyli Magnetyzm serca
Czymem już był bezpieczniejszy: im bardziej czułem się bezpieczny. „Czymem już był bezpieczniejszy.” Treny
czynić: tu: mieć do czynienia, walczyć. + 1 inne znaczenie „Boże, daj mi z takimi mężmi zawżdy czynić!” Odprawa posłów greckich to słowo w 2 lekturach →
czynić praktyki starop.: działać; tj. tu: gromadzić zwolenników, spiskować. „Praktyki czyni, towarzystwa zbiera,” Odprawa posłów greckich
czynownik: urzędnik państwowy w Rosji carskiej. „Jakiś mały czynownik siedzący na śledztwie;” Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie to słowo w 2 lekturach →
czyś przygotowała: dziś raczej: czy przygotowałaś. „— Czyś przygotowała mi rosół, o który cię prosiłem?” Klechdy sezamowe
czyść starop.: czytać. „Nie dam ci czyść epistoły.” Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią
Czyście sobie już posiali?: pytanie to Radczyni zadaje w listopadzie; na terenie Polski siew odbywa się dwa razy do roku: zboże jare w okresie od marca do kwietnia, a zboże ozime (tj. zimujące w glebie i wschodzące najwcześniej w nowym roku) od września do października. „Czyście sobie już posiali?” Wesele
czyściejsze: dziś: czystsze. „Domy robotnicze pod Warszawą, które Baryka planuje — a miałem szczęście widzieć te plany — są wygodniejsze, zdrowsze, czyściejsze, piękniejsze od najwyszukańszych pałaców arystokracji, od will bogaczów amerykańskich, a lepsze od siedlisk królów.” Przedwiośnie
czyścowej: popr.: czyśćcowej. „Boś ty czyścowej zbawił mię katuszy” Ballady i romanse
czyscowy: dzis popr.: czyśćcowy. „Niby dusza czyscowa; z podziemu, przez dziury,” Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie
czyscowym: dziś: czyśćcowym. „Pospólstwo rozumie, iż potrawami, napojem i śpiewami przynosi ulgę duszom czyscowym.” Dziady, część II
czyścu daw., gw.: dziś popr. forma: czyśćcu. „A co bym powiedział, gdyby mi drogę zastąpili ojcowie, rzekąc: „Lo Boga, Józek, kaj my cię będziemy szukali, jak nam w czyścu bardzo dopiecze, i czy twój pacierz trafi do naszych grobów, kiedy się wyprowadzasz gdzieści na koniec świata?...".” Placówka
czystości rąk moich: «Jestem niewinny grzechu, gdyż jej [nawet] nie dotknąłem», zob. Raszi do 20:5. „Ale przyszedł Bóg do Abimelecha we śnie nocnym i powiedział mu: „Oto umrzesz z powodu kobiety, którąś wziął, bo ona zamężna".” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
czysty: prawdziwy (por. „czysty zysk"). „Czyste zapusty!” Krzyżacy
Czytelnik raczy: notatka ma na celu wzbudzenie w czytelniku uczucia, że autor podaje oryginalne listy Wertera. „O niespełna godzinę drogi od miasta znajduje się miejscowość, zwana Wahlheim.” Cierpienia młodego Wertera
czyż bo daw.: w takim przestawnym szyku oznacza: czy więc, czy też. „Czyż bo ta, co w swym nie przeniosła sercu,” Antygona
Czyż odczułem kiedy w duszy: por. listy z 16 lipca 1774 i 24 listopada 1772. „Czyż odczułem kiedy w duszy jedno bodaj karygodne pragnienie?” Cierpienia młodego Wertera
Czyżby: u Cylkowa 'alboż'. „Sforno (1475–1549) rabi Owadja ben Jaakow Sforno, włoski rabin, komentator Biblii, filozof i lekarz.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
czyżyk: mały ptak z zielonawożółtym upierzeniem. „Dostawał trzydzieści su dziennie i przez cały miesiąc wracał do domu wesoły jak czyżyk i uległy wobec swego pana.” Trzej muszkieterowie

Objaśnienia pochodzą z przypisów redakcji WolneLektury.pl i są udostępnione na Licencja Wolnej Sztuki 1.3. Zebranie ich w słownik i przykłady użycia pochodzą od nas.