Litera B

1047 słów, strona 5 z 5.

byłbyś był osłupiał daw.: konstrukcja czasu zaprzeszłego, wyrażająca czynności i zdarzenia wcześniejsze od tych wyrażonych czasem przeszłym prostym; znaczenie: osłupiałbyś. „Byłbyś był, panie, osłupiał.” Hamlet
byle ka gw.: byle gdzie. „byle ka, pod płot, na gnoju.” Wesele
Byle... była kwita: by nie było podstaw do wzajemnych wyrzutów. „Między nami była kwita.” Zemsta
bylem dorzucił daw.: byle bym dorzucił; jeżeli tylko dorzucę. „Ale że ja nie postąpię już ani drachmy, co najwyżej dorzucę kilka owieczek, więc odprawią uroczyste nabożeństwo i zaraz objawi się im niebieska Astoreth, która zwolni cię od ślubów, bylem jeszcze dorzucił złoty łańcuch albo puchar.” Faraon
bylem miał tylko powód: skrót od: bylebym tylko miał powód; inaczej: jeśli tylko będą miał powód. „Bylem miał tylko powód do odmiany.” Śluby panieńskie czyli Magnetyzm serca
Byłem opatem w zenońskim klasztorze: Cień tu mówiący jest to Albert, uprzednio za panowania Fryderyka I, zwanego Rusobrodym, wyniesiony na urząd opata w jednym z klasztorów Werony. Albert della Scala niedługo przed swoją śmiercią z pogwałceniem ustawy zakonnej swojego syna nieślubnego, o którym poeta mówi, że był duchem i ciałem kaleką, przemocą narzucił za opata temuż klasztorowi. „Byłem opatem w zenońskim klasztorze,” Boska Komedia
bylem tylko pomścił: skrót od: byle bym tylko pomścił. „Wszystko mi obojętne, bylem tylko” Hamlet
Byłem żołnierzem, byłem franciszkanem: Gwido, hrabia z Montefeltro, niemniej okazał się dzielnym wodzem gibelinów w latach 1272–1281, odnosząc zwycięstwo po zwycięstwie, później jako wódz pizańczyków przeciw Florencji. Klątwę rzuconą nań przez papieża Marcina, Celestyn V zdjął, a Bonifacy VIII cenił i poważał go bardzo, i zwrócił mu wszystkie skonfiskowane dobra jego. Wtem niespodziewanie Gwido, syt świata i sławy, wstąpił do zakonu franciszkanów i wiódł życie wielce bogobojne. Właśnie w owych czasach prowadził papież wojnę z rzymskim rodem Colonnów. Zdobywszy ich posiadłość Nepi, zapragnął papież posiąść także miasteczko Palestrinę (starożytne Praeneste), które jedno pozostało się Colonnom. Udał się o poradę do Gwida i stało się, jak on tu opowiada. Z powodu tej złej porady Dante umieścił w piekle Gwida, który około 1298 r. umarł w klasztorze. „Byłem żołnierzem, byłem franciszkanem,” Boska Komedia
byleś nie stał o to: byle byś nie dbał o to. „Stój, jak chcesz, byleś tylko nie stał o to,” Romeo i Julia
byłeśże: czy byłeś. „Byłeśże w Piotra gmachu?” Kordian
byli posyłali: posyłali wcześniej (konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego) „Posłów swych posyłali, ani tak surowie” Odprawa posłów greckich
bylica: roślina zielna a. krzew. „Na bylicy się dłużą dżdżu płynne kolczyki,” Napój cienisty
bylina: roślina zielna. „…a i w nagrodę za pilność oraz pojętność otrzymał od córki sędziego długi i bardzo cienki ołówek, który w duszy kilkakroć do byliny w polu przyrównywał, a który co dzień na samym dnie jedynego kufra ukrywał, tak że co dzień dla wydobycia ołówka cały kufer musia…” Klechdy polskie
bylinnik: pieśniarz ludowy, spisujący i śpiewający byliny, tj. daw. ros. ludowe pieśni epickie, oparte na tematach historyczno-legendarnych, opiewające czyny bohaterów. „Do dziś — bylinnik, rapsod, epik,” Kwiaty polskie
byliny: średniowieczne ruskie poematy ludowe. „Na tych posiedzeniach czytano i roztrząsano byliny, utwory Karamzina, Żukowskiego, Gribojedowa, Puszkina, Lermontowa, Kryłowa, Gogola, Ostrowskiego itd.” Syzyfowe prace
było go stać: u Cylkowa: stało go . „A pozostałe z oliwy, będącej na dłoni kapłana, nada na głowę oczyszczającego się, aby rozgrzeszyć go przed Wiekuistym.” Księga Kapłańska. Leviticus. Wajikra wszystkie 2 wystąpienia →
było przeznaczono: dziś popr: było przeznaczone. „Więc było przeznaczono, by przy jego boku” Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie
było przy wyborze: podczas wyborów do parlamentu Austro-Węgier w 1900 r., poprzedzonych agitacją i ostrą walką wyborczą. Jednym z kandydatów w okręgu krakowskim (w tzw. V kurii, obejmującej m.in. chłopów) był działacz chłopski Franciszek Ptak z Bieńczyc, który jednak w tych wyborach przegrał z Ignacym Daszyńskim, słynnym potem „trybunem robotniczym" (z PPS), ale wszedł do sejmu krajowego (we Lwowie), chociaż dopiero w 1909 r. „A to było przy wyborze,” Wesele
było z południa: dziś: było po południu. „Dobrze już było z południa, kiedy nasze Krasnoludki bez tchu prawie na skraj lasu przybieżawszy, rzuciły się na trawę, by wypocząć nieco.” O krasnoludkach i sierotce Marysi
byłoby to tajne przed nim: czyli nie był świadom tego, że dotknął czegoś nieczystego. „słysząc słowo zaprzysiężenia” Księga Kapłańska. Leviticus. Wajikra
byłże: czy był. „Lecz sama powiedz, byłże środek inny?” Śluby panieńskie czyli Magnetyzm serca
byłżebym wzniecił daw.: czy mógłbym wzniecić. „Byłżebym wzniecił uczucia łaskawsze,” Śluby panieńskie czyli Magnetyzm serca
byłżeś: czy byłeś. „Byłżeś tu wtedy, gdy się to zaczęło?” Romeo i Julia
bym się sądził panem daw.: uważałbym się za pana. „ja bym mógł być zamknięty w łupinie orzecha i jeszcze bym się sądził panem niezmierzonej przestrzeni, gdybym tylko złych snów nie miewał.” Hamlet
Byron, George Gordon 1788– 1824: angielski poeta i dramaturg romantyczny. „Chaucer, Shakespeare, Milton czy Byron będą istnieć tylko w nowomowie, staną się nie tylko czymś innym, ale wręcz przeciwieństwem tego, czym byli.” Rok 1984
Byron, Georges 1788–1824: jeden z największych poetów angielskich, czołowy przedstawiciel romantyzmu; utwory jego były wyrazem buntu i ostrej krytyki wobec panujących stosunków polityczno-społecznych. „…awie wyłącznym gatunku: trochę tylko poetów polskich, zresztą zmysłowy Musset, tu i ówdzie Wiktor Hugo, wiele rozpaczliwego Byrona, sercowy Shelley, uperfumowany Feuillet, pesymista Leopardi, najniespodziewaniej spotykające się z tym poetą-myślicielem bajki st…” Nad Niemnem to słowo w 2 lekturach →
byś: tu: choćbyś. „Byś wszystko złoto posiadł, które — powiadają —” Pieśni
Byś dobrze i Sybillę laty przerównała: choćbyś nawet przewyższyła wiekiem Sybillę (starożytną wieszczkę słynną z długowieczności). „Byś dobrze i Sybillę laty przerównała.” Pieśni
byś miał: słowa 'byś miał' dodane przez Cylkowa, nie ma ich w oryginale. „Zgromadźcie się i posłuchajcie, synowie Jakuba, a słuchajcie Israela, ojca waszego!” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
Byś serce moje rozkroił ...: parafraza słów Stanisława Orzechowskiego z XVI w.: „Byś serce moje rozkroił, nie nalazłbyś w nim nic innego, jedno to słowo: zginiemy" ( Quincunx ). „Byś serce moje rozkroił,” Wesele
Byście niesfornym stanęli oporem: abyście stawili opór tym, którzy okażą się niesforni (tj. nie podporządkują się wydanemu nakazowi). „Byście niesfornym stanęli oporem.” Antygona
byśmy równo na to przyśli: byśmy równocześnie do tego doszli. „i byśmy równo na to przyśli.” Wesele
byss: cienka, kosztowna tkanina lniana, używana na szaty dla dostojników. „Dwaj ogromni balneatorzy złożyli go właśnie na cyprysowej mensie, pokrytej śnieżnym egipskim byssem, i dłońmi, maczanymi w wonnej oliwie, poczęli nacierać jego kształtne ciało — on zaś z zamkniętymi oczyma czekał, aż ciepło laconicum i ciepło ich rąk przejdzie…” Quo vadis
bystroumny: sprytny, przemyślny. „Bystroumny Odysej odrzekł jej to słowo:” Odyseja
bystry daw.: tu: szybki, prędki. + 1 inne znaczenie „Dążą drogą publiczną bystrymi” Iliada to słowo w 2 lekturach →
byśwa gw.: byśmy. „— Żeby nie Hanka, to byśwa już byli pozdychali — zaszeptała łzawo.” Chłopi, Część czwarta - Lato to słowo w 2 lekturach →
byśwa byli gw.: byście byli. „byśwa byli radzi z was,” Wesele
Byszewski, Arnold Anastazy 1740–1800: generał lejtnant wojsk koronnych, ostatni adiutant króla Augusta Poniatowskiego. „Dąbrowski poszukał oczyma miednicy i, przeprosiwszy gościa, zaczął ściągać z olbrzymich ramion kurtę przypominającą mundur kawalerii narodowej, który nosił był w brygadzie Byszewskiego i na wyprawie wielkopolskiej.” Popioły
bywaj daw.: przybywaj, chodź. „Wreszcie wydało mu się, że Danusia wyciąga do niego ręce i woła: „Bywaj, Zbyszku, bywaj!".” Krzyżacy to słowo w 2 lekturach →
Bywaj! daw.: Do mnie!; Chodźcie tu! itp. „— Bywaj, kto żyw!” Potop
bywajcież daw.: konstrukcja z partykułą -że skróconą do -ż ; znaczenie: bywajcie zatem, bywajcie więc (pozdrowienie na pożegnanie). „Bywajcież nam zdrowi.” Hamlet
bywał farysem: tu: człowiekiem mającym wyższe aspiracje i ideały; aluzja do popularnego wiersza Karola Balińskiego (1817–1864) pt. Farys-wieszcz (1844), zaczynającego się od słów: „O, i ja niegdyś byłem farysem"; farys : muzułmański jeździec, zawodowy wojownik, rycerz; postać walecznego, niezależnego farysa do literatury polskiej wprowadził Adam Mickiewicz kasydą na cześć emira Tadż-ul-Fechra (tj. Wacława Rzewuskiego) pt. Farys . „Niegdyś bywał i on farysem.” Syzyfowe prace
bywał u gubernatora: tzn. u carskiego urzędnika stojącego na czele guberni (prowincji), podlegającego bezpośrednio cesarzowi; bywanie u carskiego gubernatora kompromitowało Polaka w oczach patriotów. „— Słyszałem, że bywał u gubernatora.” Granica
bywały daw., tu forma lm: bywali: doświadczony; por. wyraz pokr.: bywalec. + 1 inne znaczenie „Mikołaj z Długolasu polecił jeszcze wysłać bywałych a przebiegłych ludzi do Prus, aby się w Szczytnie i Insborku wywiedzieli, czy Jurandówna tam jest, a jeśli nie, to dokąd została wywieziona; po czym książę wziął kostur w rękę i wyszedł, by wydać odpowiednie…” Krzyżacy to słowo w 2 lekturach →
bywszy: daw. imiesłów przysł. od: być . „Czego naocznym bywszy świadkiem, a wydziwować się takiemu rycerskiemu animuszowi nie mogąc zgoła, ku wiecznej pamiątce potomnych rzecz tę zapisuję.” O krasnoludkach i sierotce Marysi
bzdycyć się a. bzdyczyć się: dąsać się. „„Dobrze go cosik ugryzło, kiej się tak bzdycy!", myślała, zwracając się do Borynów.” Chłopi, Część czwarta - Lato
bzdyczyć się: dąsać się. „Ślub się też odbył całkiem biednie, przy dwóch jeno świecach, że Nastusia rozpłakała się rzewliwie, a Szymek bzdyczył się czegoś i hardo, zaczepliwie patrzył w ludzi i po pustym kościele.” Chłopi, Część czwarta - Lato

Objaśnienia pochodzą z przypisów redakcji WolneLektury.pl i są udostępnione na Licencja Wolnej Sztuki 1.3. Zebranie ich w słownik i przykłady użycia pochodzą od nas.