Litera M

1120 słów, strona 5 z 5.

Możeś nie zajrzał

może nie zajrzałeś (przykład ruchomości końcówki fleksyjnej czasownika. „Możeś do łóżka i nie zajrzał?” Romeo i Julia

możeś powiedziała

może powiedziałaś. „Możeś tymi czasy” Hamlet

możeś słyszał

konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: może słyszałeś. „Możeś słyszał o mnie?” O krasnoludkach i sierotce Marysi

możesz sądzić me obejście płochym

możesz uważać, że moje zachowanie jest lekkomyślne. „Stąd możesz sądzić me obejście płochym;” Romeo i Julia

możeszli wydać głos daw.

konstrukcja z partykułą -li ; znaczenie: jeśli możesz wydać głos. „Możeszli wydać głos albo przynajmniej” Hamlet

możeta gw.

możecie. „— Mogą tu moje dzieci wyżyć, to i wy możeta!” O krasnoludkach i sierotce Marysi

możeż daw.

tu: czy może, czyżby mógł (konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że , skróconą do -ż ). + 1 inne znaczenie „Możeż piękność z czym lepszym chodzić w parze niż z uczciwością?” Hamlet to słowo w 4 lekturach →

możeż być daw.

konstrukcja z partykułą -ż w funkcji wzmacniającej i pytającej; znaczenie: czy może być. „Możeż być większe podobieństwo?” Hamlet

mozgi reg.

mózg. „— znajdę cię, mozgi na bruku rozbiję —” Dziady, część III

możnali

czasownik z partykułą pytajną -li. „Lecz możnali się ucztą dziś bawić spokojnie?” Iliada

możnaż

czy można (daw. konstrukcja z partykułą pytającą -że , skróconą do -ż ). „możnaż kochać i nie płakać razem?” Śluby panieńskie czyli Magnetyzm serca wszystkie 3 wystąpienia →

możność

tu: stan wiedzy, doświadczenie. „Dam, na jaką się może zdobyć moja możność,” Satyry

możny daw.

potężny. „…w świecie rycerzy, takich, którzy odbyli wyprawę do Ziemi Świętej albo też walczyli zwycięsko przeciw olbrzymom-smokom lub możnym czarnoksiężnikom.…” Krzyżacy

mozol gwar.

zgrubienie i stwardnienie naskórka na ręce lub nodze. „Łzy toczyły się po spokojnej przecież, niezmącenie cierpliwej jego twarzy, a ręce chude, jak ziemia ciemne, mozolami i dziwnymi jakimiś garbami okryte, zacierał i ściskał tak, że aż stawy w palcach trzeszczały.” Nad Niemnem

Mozyr a. Mozyrz

miasto położone nad Prypecią, w płd. części dzisiejszej Białorusi. „Ruszono następnie do Babicy pod Mozyr — i tam w święto Bożego Ciała wybiła godzina rozstania się, bo księżna z dworem miała jechać do Turowa, do pani wojewodziny wileńskiej, ciotki swojej, książę zaś z wojskiem w ogień ku Ukrainie.” Ogniem i mieczem

mroczyć się

ciemnieć, pogrążać się w mroku. „Ciało się moje mroczy,” Napój cienisty

mrowić się gw.

wić się. „Młyn gdziesik hurkotał bez przestanku, a jakaś niewidna rzeczka mrowiła się po kamieniach cichuśkim, przytajonym bełkotaniem.” Chłopi, Część trzecia - Wiosna

mruczno mi było daw.

byłem niezadowolony. „Mruczno mi było z początku, żeście to bez mego pozwoleństwa uczynili, ale po prawdzie nie było czasu, bom ja w oną porę był w Warszawie, gdzie i święta chciałem przepędzić.” Krzyżacy

mrzeć

umierać. „I mówią: «Chciał mrzeć, głupi!” Napój cienisty

mściwa bogini

- Diana, staroż. bogini rz. utożsamiana z gr. Artemidą; uważana za boginię księżyca, polowania i lasów. „Niepochybny, o Febe i mściwa bogini?” Treny

mściwce

mściwcy; mściciele. „Wskrześnijcie mściwce!” Noc listopadowa

mszał

podstawowa księga liturgiczna w Kościele katolickim, według której odprawiana jest msza. „Bazin, który tam stał i słuchał tego sporu z pobożną radością, poskoczył ku nim, wziął brewiarz proboszcza i mszał jezuity i szedł przed nimi w postawie pełnej szacunku, torując im drogę.” Trzej muszkieterowie

mszów

mszy. „Paweł trzech mszów słuchał,” Satyry

muc

lichy koń. „— Muc to sobie zwyczajny, nie żadna piękność, mości dobrodzieju — odrzekł pan Nowowiejski — a do Raszkowa jedziem, bo tam syn mój niecnota pod chorągwią pana Ruszczycową służy.” Pan Wołodyjowski

„Mucha", „Kolce", „Bocian"

ilustrowane czasopisma satyryczne: „Mucha" wyd. w Warszawie w latach 1868–1939 i 1946–1952 (w tym W latach 1905–1907 pod nazwami „Bąk", „Chrabąszcz" i „Komar"), tu swoje pierwsze utwory publikował Bolesław Prus; „Kolce" wyd. w Warszawie w latach 1871–1914 jako dwutygodnik, a następnie tygodnik, którego współpracownikami byli m.in. Michał Bałucki, Adam Asnyk, Bolesław Prus i Janusz Korczak piszący pod pseudonimem Hen-ryk; „Bocian" wyd. w latach 1896–1932 w Krakowie kolorowy tygodnik dla panów, eksploatujący tematykę erotyczną. „O, «Muchy», «Kolce» i «Bociany»!” Kwiaty polskie

muchar

muchomor, grzyb. „…aścielał miejscami po kolana, kajś niekajś zieleniły się pólka mchów, to jakby przytajone przed zimą zżółkłe jagodziny albo muchar zaschnięty.…” Chłopi, Część druga - Zima

Muchawka

rzeczka przepływająca pod Siedlcami. „piękniejsze niż jakiekolwiek na świecie, a kiedy księżyc świecił nad Muchawką i odbijał się w stawie około młyna...” Przedwiośnie

muchołówki

terpsichone viridis . „Nel zachwycała się szczególnie widokiem rajskich muchołówek i czarnych, podszytych pąsowo, sporych ptaków, które odzywały się głosem pastuszej fujarki.” W pustyni i w puszczy

mudry po rozkazu ros.

mądry według rozkazu. „Mudry po rozkazu.” Noc listopadowa

mudryj did ukr.

mądry dziad. „— Mudryj did!” Ogniem i mieczem

muezin z tur.

muzułmanin wzywający do modlitwy. „Śpiewającegom słyszał muezina:” Ojciec zadżumionych

mufka

kawałek futra zszytego w kształt walca z dwoma otworami po bokach, służący niegdyś do ochrony dłoni przed zimnem. + 1 inne znaczenie „Więc dostała ciepłe ubranie, buciki i mufkę, a gdy się posiliła, stanęła przed bramą śliczna złocona kareta, zaprzężona w pięknego konia, woźnica i lokaj mieli złote korony na liberii.” Baśnie to słowo w 2 lekturach →

muito obrigado port.

bardzo dziękuję. „Muito obrigado” Kwiaty polskie

mularka

murarstwo. „Chaty ich nazywały się numy i były bardzo biedne i smrodliwe, bez pieców i kominów, bo tym leśnym ludziom nieznajoma jeszcze była mularka.” Nad Niemnem

mularz daw.

murarz, robotnik budowlany. „„Do luftu" to też finansowe wyrażenie; Fil słyszał, jak raz tak powiedział pijany mularz.” Bankructwo małego Dżeka to słowo w 4 lekturach →

mularzów , cieślów

dziś: murarzy, cieśli. „Szklane domy kosztują niezmiernie tanio, gdyż przecie przy ich budowie nie ma mularzów, cieślów, stolarzy i gonciarzy.” Przedwiośnie

Mulat

potomek białego mężczyzny i czarnej kobiety lub białej kobiety i czarnego mężczyzny. „Tamten wyjaśnił, że przywiozła ją flotylla łódek pod wodzą angielskiego urzędnika, Mulata, którego Kurtz miał z sobą; że Kurtz zamierzał widocznie sam przyjechać, ponieważ jego stacja była już wówczas ogołocona z towarów i zapasów, ale po przebyciu trzystu mil…” Jądro ciemności

mulier łac.

kobieta; tu B. lp. mulierem : kobietę. „…iał, podnosząc w górę palec, opat — ale to, że się ożenił, i do tego nieszczęśliwie, albowiem fornicariam i bibulam wziął mulierem, która, jak mówią, Bacchum od młodości adorabat, a do tego i adultera była, z czego też nic dobrego wypaść nie mogło.…” Krzyżacy

Mulier insidiosa est ! łac.

kobieta jest przebiegła! „— Mulier insidiosa est! — rzekł z powagą Zagłoba.” Pan Wołodyjowski

mułła

duchowny islamski. „Noc była spokojna i ciepła, więc siedział przed namiotem wśród mułłów i agów — i w oczekiwaniu na nowiny pożywał daktyle ze srebrnej misy, obok stojącej, czasem zaś poglądał na wyiskrzone niebo, mrucząc:” Ogniem i mieczem

mulnik

właściciel mułów. „Z wyjątkiem może mulników, którzy najmują się podróżnym przy Porta Capena.” Quo vadis

multanka

dęty instrument muz. „Tratwa krążyła teraz blisko brzegów, na których wśród kęp drzew i kwiatów widać było grupy ludzi poprzebieranych za faunów lub za satyrów, grających na fletniach, multankach i bębenkach, oraz grupy dziewcząt przedstawiających nimfy, driady i hamadriady.” Quo vadis

multanki

dudki o kilku piszczałkach, nazywane od Multan (Wołoszczyzny), gdzie najpierw były w użyciu. + 1 inne znaczenie „Skinął na chłopców, ci do multanek,” Ballady i romanse to słowo w 2 lekturach →

multyplikować z łac.

pomnożyć, zwiększyć. „Pan za zbyt małą uznasz, wedle swej pańskiej woli multyplikować możesz.” Potop

mundur

mundury wojewódzkie albo obywatelskie nosiła szlachta pełniąca funkcje poselskie i urzędowe mocą uchwały sejmu z r. 1776; mundury poszczególnych województw różniły się kolorem kontuszów i żupanów. „W mundur barwę zamienił, a nader obfite” Satyry

Münich niem.

Monachium, miasto w Niemczech, stolica Bawarii. „Listy adresuje się: Münich, Lausanne, Paris IX-e — i wreszcie: Nice (Alpes Maritimes).” Granica

munsztuk daw.

sprzęt stanowiący część uprzęży, złożony z wędzidła (kawałka metalu wkładanego koniowi do pyska) oraz mocowania z rzemieni, ściśle utrzymującego wędzidło na łbie konia; munsztuk służy do układania młodych koni, skłania je do podgięcia karku. + 2 inne znaczenia „Aż kiedy w pysku poczuł munsztuk nader twardy,” Bajki i przypowieści to słowo w 3 lekturach →

munsztukiem

wędzidłem; za jego pomocą powściąga się zapędy konia; tu: umysłu. „Ochełznaj dumne zdania pokory munsztukiem,” Satyry

munsztułuk daw.

nagroda za dobrą nowinę. „Chciałem im dać nagrodę za fatygę, to jeszcze się na mnie żachnęli i nuż przymawiać, że to może orszańska szlachta munsztułuki bierze, ale laudańska nie!” Potop

Mur

rzeka w płd. Austrii, wsch. Słowenii, płn. Chorwacji i zach. Węgrzech, w dorzeczu Dunaju. „Jechał wielkim, starodawnym traktem górskim, który przecina rzeki Sawę, Drawę i Mur.” Popioły

Mur siedmiorakim otoczył go pasem

Komentatorowie Dantego różnie to miejsce wykładają: jedni pod figurą obronnego zamku otoczonego siedmiu murami rozumieją opokę filozofii, którą żadne szturmy głupstw ludzkich wstrząsnąć nie mogą; drudzy siedem cnót kardynalnych, jakich bez światła wiary można dostąpić, jako to: sprawiedliwość, siła woli umiarkowanie, roztropność, pojętność duchowa, mądrość i nauka. Albo też siedem bram jest godłem siedmiu sztuk wyzwolonych, a strumień piękny to symbol wymowy. „Mur siedmiorakim otoczył go pasem,” Boska Komedia

murawa

obszar porośnięty trawą. „…zie obok chodników, małe drzewa, ujęte w żelazne okratowania jak kajdaniarze, napawały go boleścią, czuł taki brak miękkiej murawy, że ze łzami poglądał na jej ździebełka wegetujące między kamieniami bruku, a jedyną ulgę i pociechę znajdował w spoglądaniu na n…” Syzyfowe prace

murawica

trawa; por. murawa. „Przed nim — murawica niska, która się pewno wraz z zamkiem pod ziemię ongi zapadła.” Klechdy polskie

Murawiew, Michaił Nikołajewicz 1794–1866

rosyjski generał-gubernator wileński, krwawo stłumił powstanie styczniowe na ziemiach północno-wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, zyskując sobie przezwisko „Wieszatiela". „— Taki Murawiew!” Syzyfowe prace

murena

drapieżna ryba węgorzokształtna. „W norach skalnych siedziały mureny — długie, podobne do liści agawy, powyginane jak wstążki na nagłówkach starych drzeworytów.” Granica

murszeć

próchnieć, psuć się, sypać się; murszy — dziś popr. forma: murszeje. „I gdyby przynajmniej krasą dziewiczą mogła się na wysokościach poszczycić, ale zgrzybiałe to i już po brzegach murszy, a jeszcze chce się oczom ludzkim z takiego posterunku po nocy ukazywać!” Klechdy polskie

mury z dębowego lasu

chodzi o dębową palisadę. „Patrz na te mury z dębowego lasu” Grażyna

mury, nieśmiertelnych ręku roboto

Troja, położona u podnóża góry Ida, nad rzeką Skamander, została założona przez Ilosa, syna Trosa; za panowania syna Ilosa, Laomedona, którego następcą był Priam, wzniesiono potężne mury obronne, przy czym mieli pomagać bogowie, Apollo i Posejdon. „O mury, nieśmiertelnych ręku roboto!” Odprawa posłów greckich

murz gwar.

grzybek pasożytniczy niszczący zboże. „Tylko gdy było dotknąć go palcem, wylatywał ze środka złotej łupiny murz, czarny, pyłkowaty, sypki.” Ludzie bezdomni

murza z pers.

murza [wym. mur-za] a. mirza [wym. mir-za], książę tatarski. + 1 inne znaczenie „Z niektórymi murzami wodę na szablę lał i pobratymstwo zawarł.” Pan Wołodyjowski to słowo w 2 lekturach →

murza a. mirza

wódz, książę tatarski. „Z chanem zaś miał książę taką sprawę, że chodziło mu o ukaranie kilku murzów tatarskich, którzy własnowolnie puścili mu w jego zadnieprzańskie państwo zagony, a których sam zresztą srodze zbił.” Ogniem i mieczem

Mus

bogini konieczności (łac. Necessitas). „Jesli dyjamentowe goździe Mus ma w ręku,” Pieśni

muscas łac.

muchy. „Ale co tu waszmościom prawić, którzyście jeno muscas po ścianach packą bili, więcej nikogo.” Ogniem i mieczem

musi

tu: zapewne. „— Musi, tatuńcio wieprzka kupować będą!” O krasnoludkach i sierotce Marysi

Musiał czekać z tym, aż ćwierć wyjdzie

chodzi o trzymiesięczny okres żałoby. „Musiał czekać z tym, aż ćwierć wyjdzie, co miało nastąpić dopiero pierwszego kwietnia.” Ogniem i mieczem

Musiałem się, jako bóbr, jajcy odkupować

zwrot przysłowiowy, związany z anegdotą myśliwską: ścigany przez myśliwca bóbr odgryza sobie jądra, z których sporządzano cenne lekarstwa. Poeta okupił się zapewne nieprzyzwoitymi fraszkami. „Musiałem się, jako bóbr, jajcy odkupować.” Fraszki

musić daw.

dziś popr.: zmuszać. „Lecz ma wolność zupełną, musić go nie będzie».” Iliada to słowo w 2 lekturach →

muślimin

jest to właściwie l. mn. imiesłowu słowa arab. islam i oznacza tyle co: poddający się. Stąd wyrazy perskie muśliman i miusiulman ; tę ostatnią formę, przyjętą przez Turków, myśmy przekształcili na muzułmanin. „Drżąc muślimin całuje stopy twéj opoki,” Sonety krymskie

muślin

półjedwabna tkanina. „Trzy hładyszki z mlekiem zsiadłym na ławce ganku, w sieni niecki z mokrą bielizną i zapach mydlin, a ona sama w starym tołubku i białej muślinowej chustce na szyi!” Nad Niemnem

Musnął mi czoło wstrząsając swe pióra

Tu znika znowu jedno P z czoła poety, w chwili, kiedy z grzechu lenistwa ku rzeczywistemu dobru oczyszcza się. „Musnął mi czoło wstrząsając swe pióra,” Boska Komedia

musowo gw.

koniecznie. „Musowo tam, gdzie ruła.” Kwiaty polskie

Musset Alfred 1810–1857

fr. poeta i dramaturg z epoki romantyzmu. Jego liryki miłosne i poematy cechuje pesymizm, niewiara w człowieka i gorzka ironia. Pełne realistycznych obserwacji utwory sceniczne Musseta (wykpiwające wady i śmieszności burżuazji francuskiej) cieszą się do dziś niesłabnącym powodzeniem. + 1 inne znaczenie „Bywała na koncertach, zajmowała się wręczeniem bukietu uczonemu krakowianinowi, występowała w żywym obrazie w roli anioła litości i grała w sztuce Musseta Nie igra się z miłością.” Lalka to słowo w 2 lekturach →

muszkat z łac.

gałka muszkatowa; przyprawa korzenna dodawana do ciast dla zapachu. „Cynamonu i muszkatu,” Zemsta

muszkiet

ciężka strzelba lontowa, gładkolufowa, ładowana odprzodowo. „Toteż w zamku nie stało więcej nad sześćset ludzi, ale za to co najprzebrańszego żołnierza, uzbrojonego w muszkiety i samopały.” Ogniem i mieczem to słowo w 3 lekturach →

muszkieter

żołnierz oddziałów specjalnych francuskiej gwardii królewskiej w XVII- i XVIII-wiecznej Francji. „…zisiaj, pomimo wszelkich zakazów królewskich, pomimo rozporządzeń i wyroków na pojedynkujących się, jest on kapitanem muszkieterów, co tyle znaczy, jak gdyby był wodzem legionu cezarów, i król go wielce ceni, a strachem przejmuje on nawet kardynała, który, jak…” Trzej muszkieterowie

muszkuły

dziś: muskuły. „…nie masz, wszystkie wypadły, strącone myślami — skóra przyschła do czaszki, do liców, żółtawo się wcina pomiędzy koście i muszkuły — a od skroni broda czarna wieńcem twarz opasuje — nigdy krwi, nigdy zmiennej barwy na licach — oczy niewzruszone, wlepione w słu…” Nie-Boska komedia

musztuluk a. munsztułuk daw.

nagroda. „— Naściże talera za musztuluk.” Ogniem i mieczem

Mut

bogini-pramatka, żona Amona z triady tebańskiej. Przedstawiana pod postacią sępa, później jako kobieta w nakryciu głowy ze skrzydłami sępa. „— Daję ci ten oto pierścień z imieniem bogini Mut, której łaska i roztropność będą ci towarzyszyły do końca ziemskiej wędrówki, jeżeli na nią zasłużysz.” Faraon

mutra

nakrętka. „Obadwa jego końce miały kwadratowe wyimki, czyli zęby do chwytania nimi mutry zakręcającej śrubę.” Popioły

muzułman z niem. Muselmann

w gwarze obozowej: osoba skrajnie wycieńczona fizycznie oraz psychicznie głodem i chorobami, pozbawiona podstawowych odruchów życiowych. „Bo na ćwiczeniach łażą jak muzułman po błocie — odezwał się podchorąży Kolka, który spał przy ścianie od drzwi.” Pożegnanie z Marią wszystkie 3 wystąpienia →

muzułmańskie oddziały SS

prawdopodobnie chodzi o 13. Dywizję Górską SS „Handschar", złożoną z muzułmańskich Bośniaków i Chorwatów. „Czerwone kepi, ozdoba muzułmańskich oddziałów SS, zsunęła mu się na ucho.” Pożegnanie z Marią

My God ang.

Mój Boże. „— My God — powiedział.” Pożegnanie z Marią

my master ang.

mój mistrz. „Proszę zatem, aby Planchet tam się udał; był on już tam ze mną i potrafi bardzo poprawnie wypowiedzieć: London, sir, if you please, a także: my master, lord d'Artagnan.” Trzej muszkieterowie

My nic nie wiem

skrócona forma czasownika: My nic nie wiemy. „My nic nie wiem, nas ledwie czczy odgłos dosięże;” Iliada

my nie wrócim do raju

jest to wyraz niewiary Henryka w możliwość zrealizowania „raju na ziemi". „— Adam skonał na pustyni — my nie wrócim do raju.” Nie-Boska komedia

My po bożej myłosti kniaź i hospodyn ukr.

My, z bożej miłości książę i pan. „Z kancelarii jego wychodziły przywileje i nadania: „My po bożej myłosti kniaź i hospodyn" et cetera.” Ogniem i mieczem

my Polaki

dziś popr.: my Polacy; my jesteśmy Polakami. „I wszystkie krzyczeć zaczęły z wielką dumą: my Polaki, odprowadź nas do ojczyzny i do matek naszych, aż Szaman począł płakać, uśmiechając się...” Anhelli

my sie nie rozumiewa gw.

my się nie rozumiemy. „że my sie nie rozumiewa” Wesele

My stałych tutaj miejsc nie mamy

Ci, którzy żal i pokutę za grzechy odłożyli na kres swój ostateczny, a z przyczyn przygodnych nie otrzymali dostatecznego przebaczenia win swoich przez żal i pokutę, błądzą bez stałego miejsca pobytu wokół bramy czyśćcowej. „A on: «My stałych tutaj miejsc nie mamy.” Boska Komedia

mycka

mała, okrągła czapka. „Ubrany był w łosi kubrak i okrągłą, pilśniową myckę, taką, jakich używano pod hełmy, włosy miał bez pątlika, obcięte równo nad brwiami, a po bokach spływające w złotych zwojach na ramiona — i zbliżał się szybko, rosły, hoży, do giermka z wielkiego domu zupełni…” Krzyżacy to słowo w 2 lekturach →

mydło zostało zawsze sprzątane

dziś popr.: było sprzątane a. zostało sprzątnięte. „A chociaż już była Palarnia, no, to mydło zostało zawsze po czterech, pięciu dniach sprzątane.” Medaliony

Mykena

właśc. Mykeny, miasto na Peloponezie na wschodniej granicy Argolidy, od niego wzięła się nazwa epoki mykeńskiej. „I przez lat siedm w Mykenie jak król rozkazywał.” Odyseja

Mykene

córka boga rzeki argolidzkiej Inachosa, od jej imienia wzięły nazwę Mykeny. „Taka Alkmen i Tyro, więc Mykene cudna —” Odyseja

Myłeńka moja, zazula moja! ukr.

Mileńka moja, kukułeczka moja! „„Myłeńka moja, zazula moja!" — szeptał cicho i groźne, choć piękne lica watażki złagodniały i płonęły wielkim ogniem miłości, która go ogarnęła i ogarniała coraz bardziej, tak jak zapomniany przez wędrowca płomień ogarnia dzikie stepy.” Ogniem i mieczem

Mylitta

imię bogini utożsamianej przez Herodota z asyryjską Afrodytą; w tradycji antycznej jej kult łączono z obrzędami erotycznymi; „gaje Mylitty" oznaczają tu zapewne dom schadzek. „Znaleźli je w wiadomych Jarzymskiemu rozkosznych gajach asyryjskiej Mylitty.” Popioły

myrias myriadum łac., z gr.

miriada miriad; mnóstwo, bez liku. „Myrias myriadum w noc lipcową,” Kwiaty polskie

Myrmidońcy

Myrmidonowie, szczep grecki zamieszkujący Ftyję, w czasie wojny trojańskiej dowodzeni przez Achillesa. „Najpierw więc Myrmidońcy dostali się do dom” Odyseja

Myrmidonowie

wojowniczy, bezlitosny w walce naród, poddani Peleusa, króla Ftyi, ojca Achillesa. + 2 inne znaczenia „Przy Achillu Patrokla płaczą Myrmidony...” Iliada wszystkie 2 wystąpienia →

Myrra

córka króla Cypru, winna tej zbrodni, jaką tu opisał poeta, po jej odkryciu przeklęta i wygnana przez ojca, uciekła do Arabii, gdzie długo i póty opłakiwała swój występek, aż od łez i żalu zamieniła się w gumę drzewną od jej imienia nazwaną myrra. „A on: «To Myrry starożytnej dusza,” Boska Komedia

„Myśl Narodowa"

czołowy endecki tygodnik polityczno-społeczny endecji, programowo antysemicki, wyd. w Warszawie w l. 1921–1939. „«Myśl (do złudzenia) Narodowa»,” Kwiaty polskie

myślałem oglądać dno mojego raju

[należy to rozumieć:] Myślałem, że już doszedłem do kresu mojej szczęśliwości zupełnej. „Dno mojej łaski i mojego raju.” Boska Komedia

myślałżeś

konstrukcja z partykułą -że-; znaczenie: czy myślałeś. „Myślałżeś ty co więcej” Wesele

myśląż

czy myślą. „Myśląż oni tylko dopóty sztukę uprawiać, dopóki nie stracą dyszkantu?” Hamlet

myśle daw., gw.

myśli (forma M., B. lm). „Jużem sobie układał w głowie, jak się to grontem podzielim, nawet już o kobiecie la niego myślałem — wyrzekał cicho, z głęboką boleścią, jaże Rocho, aby odwrócić smutne myśle od wszystkich, zawołał podnosząc się z miejsca:” Chłopi, Część czwarta - Lato wszystkie 6 wystąpień →

myśli miałem przygięte w tej chwili

Dowiemy się niżej, że poetę jego sumienie ostrzega, ażeby tego kręgu i ciężarów, jakie w nim dźwigają najwięcej się lękał. „Choć myśli miałem przygięte w tej chwili:” Boska Komedia

myśliłam daw.

dziś popr. myślałam. „Myśliłam sobie: on może z wieczora” Konrad Wallenrod

myśliłbyś

dziś: myślałbyś. „Myśliłbyś, że róg kształty zmieniał” Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie

Myśliłem spotkać cię tam niżej

Tam niżej, to jest przed bramą czyśćcową, gdzie oczekują ci, którzy za późno za swoje grzechy czynili pokutę. „Tam niżej, gdzie czas czasem się nagradza.” Boska Komedia

myślili daw.

dziś popr.: myśleli. „Tak myślili starzy.” Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie

myśliwe

dziś popr.: myśliwskie. „Atoli serca młodych poczęły skowytać tak właśnie, jak skowyczą trzymane na uwięzi psy myśliwe, gdy z dala dzikiego zwierza ujrzą.” Krzyżacy

Myśliwy czarny

wyobraża złego ducha. W operze romantycznej tego okresu (1821) Wolny strzelec K. M. Webera występuje Samiel, zły duch, zwany Czarnym Myśliwym. „Ach, bądź ty ze mną, świata się wyrzeknę!” Dziady. Widowisko, część I

myślże

pomyśl koniecznie (konstrukcja z partykułą -że wyrażającą nacisk, podkreślenie słowa, do którego jest dodana). „Myślże o tym teraz.” Romeo i Julia

myśmy grzeszni

hebr. אֲשֵׁמִים ( aszemim ): ‘jesteśmy winni, zawiniliśmy’. «Bez wątpienia to za tamten grzech przyszło na nas to utrapienie, bo tak jak wszyscy zawiniliśmy razem tak i kara spada na nas razem, gdyby to był grzech jednego [z nas], to kara nie spotkałaby nas wszystkich jednakowo, jako że nasze grzechy nie są jednakie, ale ten grzech popełniliśmy wszyscy pospołu», zob. Bechor Szor do 42:21. „I uczynili tak.” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit

mysz

hebr. עַכְבָּר ( achbar ): mysz .

myszaty

tu: koloru myszy, szarawy. „W powietrzu wszczął się pierwszy zamęt i popłoch myszatych a ponikających w bławym rozcieńczeniu zmierzchów.” Klechdy polskie

Myszkowski

biskup Piotr Myszkowski, przyjaciel i protektor Kochanowskiego wymieniony tu jest w miejsce Mecenasa. „Mój Myszkowski, nie umrę ani mię czarnemi” Pieśni

myto daw.

opłata, podatek. + 1 inne znaczenie „A dobrym mytem bym nagrodził:” Odyseja to słowo w 2 lekturach →

Mytyleński mieszkaniec

chodzi o Alkajosa z Mytyleny, poetę gr. żyjącego w VII w. p.n.e. „Mytyleńskiego mieszkańca przed laty” Pieśni

mża

rzecz. utworzony od czas. mżyć (tu: świecić rozproszonym, słabym światłem); lśnienie, poświata. „Wiatr łanem pszenicznym kolejno i stopniowo zakołysał, i kołysanie owo z nieznacznym opóźnieniem udzieliło się mży błękitnej, którą księżyc ponad łanem rozetlił.” Klechdy polskie

M’rchand d'habits fr.

handlarz odzieżą!... (okrzyk paryskich tandeciarzy). „— M'rchand d'habits...” Lalka

Objaśnienia pochodzą z przypisów redakcji WolneLektury.pl i są udostępnione na Licencja Wolnej Sztuki 1.3. Zebranie ich w słownik i przykłady użycia pochodzą od nas.