Litera I

549 słów, strona 3 z 3.

Itak, Neritos, Polyktor: trzej herosi Itaki, synowie Pterelaosa, przybyli na wyspę z Kefallenii. „Itak, Nerit, Polyktor wznieśli ową studnię,” Odyseja
Itaka: wysepka na Morzu Jońskim; jej legendarnym władcą był Odyseusz, który w Odysei wracał do niej z wojny trojańskiej przez 10 lat. + 1 inne znaczenie „— «To jest mądry Odys, co w Itace włada:” Iliada to słowo w 2 lekturach →
Italiję: dziś: Italię; tu: forma wydłużona (zgodna z daw. wymową) dla zachowania rytmu jedenastozgłoskowca. „Upokorzoną Italiję zbawi,” Boska Komedia
Italiji: Italii; tu: forma wydłużona (zgodna z daw. wymową) dla zachowania rytmu jedenastozgłoskowca. „Był cesarz Rudolf; Italiji rany” Boska Komedia
italscy żołnierze-ochotnicy: Mieszkańcy Italii zostali jeszcze przez Augusta uwolnieni od służby wojskowej, skutkiem czego tak zwana cohors italica , stojąca zwykle w Azji, złożona była z ochotników. Również w straży pretoriańskiej, o ile nie składała się z cudzoziemców, służyli ochotnicy. „…ące blaskiem klejnotów; za nimi znów mały oddział pretorianów w rzymskich zbrojach złożony z samych italskich żołnierzy-ochotników; znów tłumy wykwintnej służby niewolniczej i chłopiąt, a wreszcie jechał sam cezar, którego zbliżanie się zwiastował z daleka okr…” Quo vadis
itd: w kresowej wymowie Słowackiego „i tak daléj" rymuje się z „rwali".
Ite, missa est łac.: Idźcie ofiara skończona; słowa kapłana w rozesłaniu, tj. końcowej części katolickiej mszy w języku łacińskim (tzw. ryt trydencki), odprawianej powszechnie od 1570 r. do soboru watykańskiego II (1962–1965). „«Ite, missa est».” Kwiaty polskie
item łac.: także, podobnie, tak samo. + 1 inne znaczenie „Item — postawię je osobno —” Kwiaty polskie to słowo w 2 lekturach →
Iteritura simul łac.: Mająca zaraz odejść. „— Iteritura simul...” Popioły
iterum łac.: znowu, jeszcze raz. „— Iterum, bracie!” Popioły
iterum atque iterum łac.: raz jeszcze i jeszcze raz. „— Iterum atque iterum!” Popioły
iuro łac.: przysięgam. „Juro na ten miesiąc niebieski, że waść coś tu kręcisz alboś się tak już rozłakomił, że krew wolisz niż łożnicę.” Ogniem i mieczem
ius gladii łac.: prawo miecza; przen. prawo karania śmiercią. „…a Chreptowicza, chcąc miną nadrobić, odezwał się: „Co to waćpan nachodzisz jurysdykcyją, jakbyś nie wiedział, że ona ma ius gladii w ręku?" — A pan Wołodkowicz: „A to piękny sędzia kapturowy, co inotescencyje stronom posyła, a sam w dzień terminu się chowa!…” Pamiątki Soplicy
ius primae noctis łac.: prawo pierwszej nocy. „Istniało też coś o nazwie ius primae noctis, choć zapewne nie wspominano o tym w podręczniku dla dzieci.” Rok 1984
ius terrestre łac.: prawo ziemskie. „— Kto, mośćbrodzieju, na mój grunt dnia dzisiejszego, kto, mówię, na mój grunt nogą stąpi, tego, mośćbrodzieju, już nie wypuszczam za granice włości: takie u mnie z dawien dawna ius terrestre — dnia dzisiejszego.” Popioły
Iusiurandum, patri datum łac.: Przysięgi danej ojcu aż do dziś tak dochowałem. (słowa Hanibala).
iustitia, fundamentum regnorum łac.: sprawiedliwość, fundament władzy. „…ów starostwa naszego żmudzkiego, aby te słowa nasze w sercach i umysłach zatrzymali, które nam sama iustitia, fundamentum regnorum, przesłać, ku ich pamięci, nakazała."…” Potop
iustitias vestras iudicabo łac.: sprawiedliwość waszą sądzić będę. „W sali sądowej stał krzyż kamienny z wizerunkiem Zbawiciela, a nad nim był napis wielkiemi złotemi literami: Justitias vestras judicabo.” Pamiątki Soplicy
iuventus łac.: młodość. „Na poetyce w szkołach sandomierskich iuventutem marnuje...” Popioły
iwa: odmiana wierzby. + 1 inne znaczenie „w jęku dygocących iw,” Faust to słowo w 2 lekturach →
Iwan Drewicz 1739–1800: własc. Johann von Drewitz, żołnierz armii pruskiej, zdezerterował podczas oblężenia Szczecina i zrobił karierę w armii rosyjskiej. Pułkownik, generał, dowódca wojsk ros. działających przeciwko konfederatom barskim w Wielkopolsce. Znany z okrucieństwa. Pastwił się między innymi nad ojcem Staszica w Pile. „Drewicz — bestia, nie człowiek!” Przestrogi dla Polski
Iwangród: nazwa nadana Dęblinowi w okresie zaborów. „Nie wrócił tam aż w Iwangrodzie, kiedy trzeba było zabrać walizkę dla przeniesienia jej do innego wagonu.” Ludzie bezdomni
iwina: gatunek wierzby. „Był w jakimś nieznanym miejscu, na błoniach zarosłych iwiną i chrustami, które przeraźliwie w wichrach gwizdały.” Popioły
ixy warszawskie: warszawskie towarzystwo literackie, hołdujące klasycystycznym gustom; jego członkowie gromadzili się w latach 1815–1819 w salonie Tadeusza Mostowskiego i swoje publikacje podpisywali wspólnym pseudonimem X. „Ixy warszawskie) kochanków zaślubił,” Beniowski
iy daw.: go. „…ch, które nierządnością ciała swego pożytek sobie czynią, naśladując onego Wespazjana, który gdy od moczu dochód brał, a z tego iy syn strofował, on pieniądze zebrawszy, do nosa mu przytknął i tak mu odpowiedział:…” O poprawie Rzeczypospolitej
iż ma dać każdy duchowny: Konstytucja 1607 uczy, że podobne prawa na duchownych stanowione wątpliwości podlegały, dla tego wzmianka w niej o szukaniu pozwolenia od stolicy apostolskiej, bez którego ustawy takowe nigdy skutku nie miały (przypis źródła). „…no — gdzie o pierwszej summie mówi, że ją raz przez wszystek żywot dać — zda się, że tak trzeba rozumieć, iż ma dać każdy duchowny, który imię jakie dzierży, raz tylko przez wszystek żywot; a kto po nim na jego miejsce nastąpi, także raz, także i trzeci i dale…” O poprawie Rzeczypospolitej
iż się Ojcem naszym być ozywa: mówi, że jest naszym Ojcem (składnia na wzór łacińskiej). „A gdy już wiemy, iż jest tak miłosierny, a tak dobrotliwy, a iż się Ojcem naszym miłościwym być ozywa, wołajmyż do niego jako do dobrotliwego ojca swego, a uczmy się jeszcze z dzieciństwa wyznawać tej świętej możności tego dziwnego Bóstwa jego, a prośmy go ust…” Żywot człowieka poczciwego
Izaak: postać z biblijnej Księgi Rodzaju , syn Abrahama, ojciec Ezawa i Jakuba. + 1 inne znaczenie „Był tam Abraham w czerwonym płaszczu i Izaak w błękitnej chlamidzie, Daniel żółto odziany pomiędzy lwami o zielonej sierści, a nad kominkiem wisiał wizerunek statku „Sarah Jane", z prawdziwym malutkim drewnianym sterem przyklejonym z wierzchu, który wydał mi s…” Dawid Copperfield to słowo w 2 lekturach →
Izabej: Jean-Baptiste Isabey (1767–1855) i Eugène Isabey (1804–1886), ojciec i syn, francuscy malarze, portreciści i miniaturzyści. „I w miniaturze ten bój, jak Izabej,” Beniowski
Izabela: królowa hiszpańska Izabela II (1830–1904); panowała w latach 1844–1868. Po abdykacji na rzecz syna, Alfonsa XII, przebywała w Paryżu. „Królowa Izabela..."” Lalka
izabelowaty: o maści konia: jasnożółtawy, płowy. „…wesoło na Bastylię; lecz ponieważ przypatrywał się tylko Bastylii, nie widział milady, która siedząc na pysznym koniu izabelowatym, wskazywała go palcem dwom ludziom podejrzanej powierzchowności, a ci zbliżyli się do szeregów, aby mu się dobrze przypatrzeć.…” Trzej muszkieterowie
Izajasz mówi: „Przeto w ziemi swej posiędą tyle dwoje, wesela wieczne mieć będą" (Izajasz, rozdz. 61, w. 7). „Widzę ją jasno: wszak Izajasz mówi:” Boska Komedia
izali daw.: czy, czyż. „…iadłości ma być do sędziego pozwan, a wedle postępku prawa polskiego albo za rany albo za głowę, pieniężną winą ma być karan Izali dla Boga!…” O poprawie Rzeczypospolitej
izaliż daw.: czy, czyż. „Iżaliż już ten, co tak przysięga, wszystkę sprawę wyprawił?” O poprawie Rzeczypospolitej
Izara: prawy dopływ Dunaju, źródła ma w Alpach Tyrolskich, przepływa przez górną Bawarię w pobliżu Monachium. „— Zupełna karykatura Izary...” Ludzie bezdomni
Izba Deputowanych: zgromadzenie ustawodawcze we Francji, wybrane w powszechnym głosowaniu. Siedzibą jego jest Palais–Bourbon (na lewym brzegu Sekwany, naprzeciw placu Zgody), pałac z pierwszej połowy XVIII w. + 1 inne znaczenie „Jeśli i to okaże się niezadowalające, jest Izba Deputowanych, a tam adwokaci obznajmieni doskonale z przebiegiem sprawy, której się przypatrywali w obu poprzednich instancjach, z łatwością mogą zadowolić obie strony.” Dawid Copperfield to słowo w 2 lekturach →
Izba Lordów: wyższa izba parlamentu brytyjskiego. „— Izba Lordów — wtrącił tamten nostalgicznie.” Rok 1984
Izba Przywilejów: w oryg. Prerogative Office ; sąd arcybiskupi do uwierzytelniania testamentów. „Zapatrując się na kwestię z najbliżej zajmującej nas strony — pożegnaliśmy właśnie klienta, któremu przeprowadzaliśmy rozwód, i, opuściwszy sąd, mijaliśmy Izbę Przywilejów — wyznałem, iż sądzę, że Izba Przywilejów jest dziwnie jakoś prowadzoną instytucją.” Dawid Copperfield
izba wyższa: parlament w państwach burżuazyjnych składa się z dwu oddzielnych przedstawicielstw, zwanych „izbami". Do izby wyższej należą często (np. w Anglii) przedstawiciele arystokracji rodowej. „Są nimi takie, których przodkowie byli hetmanami, senatorami, wojewodami, czyli po dzisiejszemu: marszałkami, członkami izby wyższej lub prefektami departamentów.” Lalka
Izbica a. Izbica Kujawska: miejscowość (dawniej gromada) w powiecie kolskim. „Na drugi dzień zajechał samochód ciężarowy z Izbicy i w tym samochodzie było piętnastu Żydów z Izbicy.” Medaliony
iżby jedno ziemianki posiadała: jako urzędniczka [kasztelanowa] siadała wyżej niż inne obywatelki. „…lko aby go miłościwym panem zwano, a żonę miłościwą panią, jaką panią sierpską albo piczymierską, a iżby jedno ziemianki posiadała.…” Żywot człowieka poczciwego
iżby jej imieniem zawarł traktat: żeby zawarł traktat w jej imieniu. „…aroko — Podczas wojny sukcesyjnej hiszpańskiej król portugalski wyprawił istotnie do Maroko misję tego rodzaju., iżby jej imieniem zawarł z tym monarchą traktat, mocą którego potencja owa miała mu dostarczać prochu, armat, okrętów, aby dopomóc do zniszczenia h…” Kandyd
iże gw., starop.: aż; tak że. + 1 inne znaczenie „Postrzępione, sine chmurzyska przewalały się po niebie kiej roztrzęsione snopy, a wiater jeszcze się wciąż wzmagał i tak jakoś ci podwiewał z dołu, iże poszycia na chałupie jeżyły się niby szczotka.” Chłopi, Część trzecia - Wiosna to słowo w 2 lekturach →
Izis a. Izyda: bogini przyrody, pełna dobroci patronka macierzyństwa, rodziny, sztuki i magii. Siostra i żona Ozyrysa, matka Horusa. Często przedstawiana jako matka siedząca z małym dzieckiem, Horusem, na ręku. Jako żona władcy Ozyrysa wyobrażana z symbolem tronu na głowie. + 1 inne znaczenie „— O Izis — Izis — Izis — po trzykroć wymawiam imię twoje.” Faraon wszystkie 2 wystąpienia →
Izmena Antygona Deidamia: Osoby wzmiankowane w poemacie Tebaida . „Deidamia ze swymi siostrami».” Boska Komedia
Izrael: staroż. państwo żydowskie na Bliskim Wschodzie; jego tereny od XVI do XX w. wchodziły w skład Imperium Osmańskiego. „— Pociesz się, bratowo; Izrael zginął, ale jest pomszczony!” Hrabia Monte Christo
izwiestno ros.: wiadomo. „— Widzi pani, mnie nic nie izwiestno.” Syzyfowe prace
Izyda mit.: bogini płodności, patronka macierzyństwa i rodziny, w staroż. Rzymie przyjęta jako jedno z wcieleń Wielkiej Matki; na cześć Izydy odbywały się misteria (tajne obrzędy, na które wstęp miały tylko wybrane osoby). + 1 inne znaczenie „O Izydo, nigdy nie skąpiłam ci ofiar, ale dziś robię największą...” Faraon to słowo w 2 lekturach →
Izydor z Sewilii ok. 560–636: arcybiskup Sewilli, doktor Kościoła, przewodniczący IV synodu w Toledo w 633 r., zajmował się publikacją dekretów papieskich i postanowień synodalnych oraz klasyfikacją magii.; pochodził z Kartageny, jego braćmi byli biskup Leander i biskup Fulgencjusz, całe rodzeństwo, wraz z siostrą Florentyną to święci Kościoła katolickiego; św. Izydor jest patronem Internetu; na jego dziełach oparty został tzw. bestiariusz z Worksop z XII w. „Izydor z Sewilii,” Kwiaty polskie

Objaśnienia pochodzą z przypisów redakcji WolneLektury.pl i są udostępnione na Licencja Wolnej Sztuki 1.3. Zebranie ich w słownik i przykłady użycia pochodzą od nas.