Litera H

381 słów, strona 2 z 2.

Hoffmanowa, Klementyna z Tańskich 1798–1845: autorka utworów dla młodzieży; zajmowała się zagadnieniami wychowania; jej poglądy pedagogiczne trąciły pod koniec XIX w. staroświecczyzną. „Tecia, dziś żyjąca, jest, właściwie mówiąc, panną z czasów Klementyny z Tańskich Hoffmanowej...” Ludzie bezdomni
hofrat: radca dworu; tytuł urzędowy i honorowy w Niemczech i Austrii. „Aż tu widzimy wszystkie landraty, hofraty,” Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie
Hogarth William 1697–1764: angielski malarz i rytownik, uprawiał malarstwo rodzajowe o śmiałej tematyce obyczajowej. „Były tam kopie z galerii drezdeńskiej i monachijskiej, Don Quichot z rysunkami Dobrego, Hogart...” Lalka
Holandczyk: dziś: Holender. „Postrzegłem między nimi jednego Holandczyka, który zdał się mieć jakąś władzę, choć nie był komendantem żadnego z ich statków.” Podróże Guliwera
holandski: dziś popr.: holenderski. „Houyhnhnmowie mówią razem i gardłem, i nosem, a język ich nosowy i gardłowy wiele jest podobny do niemieckiego lub holandskiego, ale daleko milszy i wyraźniejszy.” Podróże Guliwera
hołdownik: lennik. „— To Tatary; przywiódł ich Witoldowy hołdownik, Saladyn.” Krzyżacy
holender: rasa byków i krów pochodzenia holenderskiego. „Czysty holender, trzysta rubli kosztuje.” Chłopi, Część czwarta - Lato
hołota ukr.: gołota, biedota. „A więc tak jak był — hołota,” Kordian to słowo w 2 lekturach →
hołowu Kisielowu z ukr.: głowę Kisiela. „— Hołowu Kisielowu, hołowu Kisielowu!” Ogniem i mieczem
hołowu spasajete ukr.: własną głowę ratujecie. „— Nie można, bo jakbyście wy, ojcze, wyszli, tak by mołojcy krzyknęli, że hołowu spasajete, i rozlecieliby się na cały świat; a jak ja pójdę, tak im serca przybędzie.” Ogniem i mieczem
hołubić z ukr.: otaczać opieką. „— Wy jego nie opuścili w potrzebie, a ty, mały (tu zwrócił się do Rzędziana), ty najlepszy ze wszystkich, bo ja już ciebie w Czehrynie widział, jak ty naszego sokoła pilnował i hołubił.” Ogniem i mieczem
hołubiec: figura w tańcach ludowych: uderzenie obcasem o obcas z jednoczesnym podskokiem. „— wrzasnął nagle, wywijając po stancji jakieś kozackie hołubce.” Syzyfowe prace
hołubka ukr.: gołąbeczka. „Ni z tobą żyć, ni bez ciebie, ni z dala, ni z bliska, ni na górze, ni na dolinie, hołubko ty moja, serdeńko ty moje!” Ogniem i mieczem
hołupce: dziś popr.: hołubce; hołubiec : figura w tańcu polegająca na uderzeniu obcasem o obcas podczas podskoku. „Idźmy lepiej po bruku wybijać hołupce,” Kordian
hołysz rus., z ukr.: golec, nędzarz. + 1 inne znaczenie „Czyż ja to hołysz jaki albo żebrak?” Odyseja to słowo w 3 lekturach →
homagium daw., z łac.: hołd. „A teraz co do homagium.” Popioły
homary: jadalne raki morskie. „— Kolacja, rozumie się, jak zwykle: ostrygi, homary, ryby, zwierzyna, ale na zakończenie, dla amatorów, wie pani co?...” Lalka
homeopatyczny: tu: drobny, nikły. „sadłem, w homeopatycznej dozie, gdyż przy większej ilości, z racji silnego odoru i smaku sadła, strawa nie byłaby jadalną.” Ludzie bezdomni
Homer: grecki wędrowny pieśniarz i recytator, autor Iliady i Odysei , uważany za ojca poezji epickiej. „…a przede wszystkim tych ze starożytności, którzy się wsławili rozumem i nauką, przeznaczyłem osobno cały dzień, żądałem, aby Homer i Arystoteles zjawili się na czele wszystkich swoich komentatorów, lecz było ich tak wielu, że kilkuset musiało czekać na dworze…” Podróże Guliwera
homo novus łac.: nowy człowiek. „Nie dano mu starostwa mimo potężnego wpływu jego protektorów Potockich, mimo jego zasług wojennych, dlatego tylko, że był homo novus, a jego przeciwnik od kniaziów ród wywodził.” Ogniem i mieczem
homunculus: miniaturowy, bezpłciowy człowieczek sztucznie stworzony w retorcie przez alchemika. „…u, jaja owadów egzotycznych, papug, tukanów, żywe salamandry i bazyliszki, korzeń Mandragory, norymberskie mechanizmy, homunculusy w doniczkach, mikroskopy i lunety, a nade wszystko rzadkie i osobliwe książki, stare folianty pełne przedziwnych rycin i oszałami…” Sklepy cynamonowe
Hon ang.: skrót od grzecznościowego tytułu honourable : szanowny, czcigodny. „Wiadomo, że cyrki nie zjeżdżają do lada mieściny, przybycie więc trupy Hon.” Sachem
Honduras: państwo w Ameryce Północnej, pomiędzy Morzem Karaibskim a Oceanem Spokojnym. „…oku, a czternastego tegoż miesiąca spotkałem się przy wyspie Teneryfie z kapitanem Pocockiem z Bristolu, udającym się do Hondurasu dla ścinania drzewa masztowego.…” Podróże Guliwera
honeste łac.: z uszanowaniem. „O tym słyszałem i w Krymie, gdzie bodaj dlatego przyjmowano mnie tak honeste, bo jest wieść, że gdy król z hetmany pociągnie, książę ma na Krym uderzyć i całkiem Tatarów zetrzeć.” Ogniem i mieczem
Hongkong: miasto i specjalny region administracyjny Chińskiej Republiki Ludowej. „Pomiędzy superpaństwami rozciąga się bowiem, nienależący do żadnego z nich, nieregularny czworobok z rogami w Tangerze, Brazzaville, Darwin i Hongkongu; żyje tam mniej więcej jedna piąta populacji całego globu.” Rok 1984
Honolulu: stolica i największe miasto amerykańskiego stanu Hawaje. „Pan jednak, co przybywasz z Honolulu czy z Kochinchiny...” Trzej muszkieterowie
honor tu daw.: w grach karcianych: karta starsza od dziesiątki, figura. „Atuty i honory wpadały mu do rąk.” W osiemdziesiąt dni dookoła świata
honoratiores łac.: dostojnicy. „Słowa te sprawiają niemałe wrażenie i dziwna rzecz, ci sami honoratiores Antylopy, którzy przed piętnastu laty wycięli Chiavattę, doznają teraz jakiegoś nader niemiłego uczucia.” Sachem
Honores mutant mores łac.: godności zmieniają obyczaje. „— Honores mutant mores!” Potop
honoris causa łac.: określenie honorowego tytułu naukowego bądź godności honorowej. „Jednym z wiceprezesów był honoris causa wspólnik Leszczykowski zamieszkały aż w Konstantynopolu, a drugim bogaty przemysłowiec warszawski pan Stark.” Ludzie bezdomni
honorowie: dziś popr.: honorowo. „Nie bądź tchórz, wyjdź na środek, bij się honorowie,” Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie
hopje: holenderski cukierek, twardy, o prostopadłościennym kształcie, brązowym kolorze i smaku kawowym; nazwa pochodzi od nazwiska wynalazcy, barona Hendrika Hopa. „Irysy, hopjesy,” Kwiaty polskie
Hor-set: Planeta Jowisz. „— Dziwnym jest Hor-set, który obchodzi niebo w ciągu dwunastu lat, gdyż dokoła niego krążą cztery mniejsze gwiazdy.” Faraon
Horacjusz: Quintus Horatius Flaccus (63 p. n. e.—8 n. e.), poeta rzymski, autor liryk, satyr i listów, o którym Krasicki powiedział, że jest „najsławniejszy w rodzaju swoim rymotwórca”. ( Zbiór potrzebn. wiad. ). „Wzbudziła Juwenala i Horacjusza.” Satyry
Horacy 65–8 p.n.e.: największy rzym. poeta liryczny, autor Pieśni . + 1 inne znaczenie „Z głębokim smutkiem, wzdychając, jakby wypowiadał egzortę, wbrew radosnym dźwiękom wiośnianej piosenki Horacego, Rafał ogłaszał:” Popioły to słowo w 2 lekturach →
horda Nogajca: oddział konnych wojowników tatarskich; od: Orda Nogajska , powst. na Stepie Pontyjskim, w wyniku uniezależnienia od Złotej Ordy ok. 1390 r. konfederacja tureckich plemion koczowniczych, nazwana od imienia wybitnego wodza tatarskiego, Nogaja (zm. 1299), utworzona przez emira Edygeja (1352–1419) i panująca nad terytorium między Wołgą, Irtyszem, Morzem Kaspijskim i Morzem Aralskim. „Niszczyciel, jakby horda Nogajca.” Kordian
hordy Nogaju: Tatarzy. „Czy gromić Niemce i hordy Nogaju,” Grażyna
hore tobi ukr.: biada tobie. „Wałami Lachów otocz, szańce każ sypać pod puszki, inaczej hore tobi.” Ogniem i mieczem
horendum łac. horrendum: okropność, coś przerażającego.
Horka: planeta Saturn. „Ale dziwniejszym jest Horka obchodzący niebo w trzydzieści lat.” Faraon
horoszo ros.: dobrze. „— To horoszo.” Pożegnanie z Marią
horować gwar.: harować, ciężko pracować. „Horujem razem i hulamy razem, a częściej on co ciężkiego zrobi jak ja...” Nad Niemnem
horribile dictu łac.: strach się przyznać. + 1 inne znaczenie „Nie będę się rozwodził nad tym, że rdzeniem życiowym, istotą spraw ludzkich niezwalczoną jest dążność każdego człowieka do kultury, wyższości, życia w pięknym mieszkaniu, nawet, horribile dictu!” Ludzie bezdomni wszystkie 2 wystąpienia →
Horribile dictu et auditu łac.: okropnie mówić i słuchać. „— Horribile dictu et auditu — rzekł Korf.” Potop
horror łac.: zgroza. „Horror, horror!” Popioły
Hortensja. Wedel: na rogu ul. Szpitalnej i Hortensji (dziś Wojciecha Górskiego), mieścił się sklep firmowy fabryki czekolady Wedla (dziś pijalnia czekolady ul. Szpitalna 8).
Horus: egipski bóg nieba, czczony pod postacią sokoła, jeden z najstarszych i najważniejszych bogów Egiptu. Syn Ozyrysa i Izydy, który po śmierci ojca jako następca tronu walczył z Setem o władzę nad światem żywych. Jako bóstwo królewskie był opiekunem faraonów i państwa egipskiego. Według innych wierzeń, syn boga słońca Re, czczony wspólnie z nim jako bóstwo solarne. „W sali tej znajdował się malachitowy posążek Horusa z ptasią głową, ozdobiony złotem i klejnotami, przed nim ołtarz w formie ściętej piramidy, broń królewska, kosztowne fotele i ławki tudzież stoliki zapełnione drobiazgami.” Faraon wszystkie 2 wystąpienia →
Hory mit. gr.: personifikacja pór roku. + 1 inne znaczenie „Których Hory pilnują czuwającym okiem:” Iliada to słowo w 2 lekturach →
horyłka z ukr.: wódka. „— W Warszawie mówią, że ja krew lacką piję, ale wolę ja horyłku, tamtą psom zostawiając.” Ogniem i mieczem
hosanna z hebr.: słowo oznaczające radość i uwielbienie dla Boga, występujące w Biblii, zarówno w Starym jak i w Nowym Testamencie oraz modlitwach i tekstach religijnych judaizmu i chrześcijaństwa. „Powinniśmy hosanna śpiewać...” Kordian
Hosanna! hebr.: dosł. zbawże; potem okrzyk na cześć Boga i Chrystusa. „Hosanna! Hosanna!...” Quo vadis
hospodar: tytuł władcy Wołoszczyzny, państwa położonego na terenie dzisiejszej płd. Rumunii, zależnego od Imperium Osmańskiego. + 1 inne znaczenie „Orszak namiestnika zwiększył się znacznie, w Czehrynie bowiem przyłączyło się do niego poselstwo wołoskie, które hospodar do Łubniów wysłał w osobie pana Rozwana Ursu.” Ogniem i mieczem to słowo w 2 lekturach →
Hospody ukr.: Boże. „— Hospody! — rzekł drugi głos.” Ogniem i mieczem
Hospody, pomyłuj! ukr.: Boże, bądź miłościw! „— Hospody, pomyłuj! — ozwały się głuche głosy mołojców, którzy pod wpływem nieopisanego strachu poczęli się żegnać przerażeni.” Ogniem i mieczem
hospodyn ukr.: pan, władca. „witaj, miły hospodynie!” Balladyna
hostią: dziś popr. forma B. lp: hostię. „Ręce moje łamały hostią, a teraz je wyciągnę nad wami i przeklnę, mówiąc: bądźcie przeklęci, burzyciele grobów.” Anhelli
hostii, co dławi: według wierzeń ludowych, na zasadzie absolutnej sprzeczności między tym, co święte a tym, co przeklęte, diabeł nie mógł połknąć hostii, będącej symbolicznym ciałem Chrystusa, dławił się nią. Podobnie wierzono, że diabła parzy woda święcona. „Godzinnik z hostii, co dławi,” Kordian
hostis, hostis łac.: wróg, obcy, tu C. lm hostibus : wrogom. + 1 inne znaczenie „Pewnie i nieprzyjaciel byłby mnie dla własnego dobra ostawił w spokoju, bo i Szwedzi, i Kozacy wiedzą, że mam rękę przyciężką, i dałby Bóg, aby moje imię tak było znane waćpanom, jak hostibus jest znane.” Potop wszystkie 2 wystąpienia →
Hotel Bristol: funkcjonujący od 1901 r. luksusowy przy ul. Krakowskie Przedmieście 42/44 w Warszawie (róg Karowej). „I dwaj posłańcy spod Bristolu,” Kwiaty polskie
Hotel des Invalides: Pałac Inwalidów, z czasów Ludwika XIV, na lewym brzegu Sekwany. Znajduje się w nim wojskowe muzeum historyczne i grobowiec Napoleona I oraz innych wodzów francuskich. „Druga para (nóżki krótsze) na lewo sięga do Szkoły Wojskowej, Hotelu des Invalides.” Lalka
hotel Europejski: najelegantszy wówczas hotel Warszawy, usytuowany na Krakowskim Przedmieściu, z wielką salą restauracyjną, tzw. Pompejańską (znajdującą się na I piętrze w narożniku od Krakowskiego Przedmieścia), gdzie właśnie odbywa się przyjęcie wydane przez Wokulskiego. Hotel (według projektu Henryka Marconiego) otwarty został w r. 1856. Wypalony w r. 1944, obecnie został odbudowany. „Główna uroczystość, czyli obiad, odbyła się w wielkiej sali Hotelu Europejskiego.” Lalka
hotel Gallifet: paryski pałac miejski, w okresie Dyrektoriatu siedziba Ministerstwa Spraw Zagranicznych; miejsce, gdzie urzędował Talleyrand jako minister. „— W hotelu Gallifet?” Popioły
hotel St. Nicolas na Broadwayu: luksusowy hotel w Nowym Jorku, mieszczący tysiąc pokoi, otwarty w 1853; od połowy lat 70. XIX w. tracił na popularności, został zamknięty w 1884. „Nicolas na Broadwayu.” W osiemdziesiąt dni dookoła świata
Hotentoci: lud zamieszkujący płd.-zach. Afrykę, spokrewniony z Buszmenami. „Tak samo jak w Hongkongu i Kalkucie roiło się od różnobarwnego tłumu Amerykanów, Anglików, Chińczyków i Holendrów, kupców gotowych do kupna i sprzedaży, między którymi nasz Francuz czuł się tak obco, jakby się znalazł w kraju Hotentotów.” W osiemdziesiąt dni dookoła świata
Hozer: właściwie: Hoser; założona przez Piotra Hosera ok. 1848 r. znana firma ogrodnicza Braci Hoser zajmowała się hodowlą i sprzedażą drzew owocowych, ozdobnych oraz kwiatów. „Hozer dostarcza kwiatów, a amatorowie urządzają koncert na organ, skrzypce, wiolonczelę i głosy.” Lalka
hoży: tryskający zdrowiem, urodziwy. + 1 inne znaczenie „Potem hożą twarz pogładził,” Kordian to słowo w 2 lekturach →
hrabia Chambord 1820–1883: potomek rodu Bourbonów, wnuk Karola X, pretendent do tronu francuskiego, znany pod imieniem Henryka V. „Teraz właśnie przewodniczy jednej deputacji do Ojca świętego i zapewne dostanie specjalne błogosławieństwo dla całej rodziny, no a hrabia Chambord nazywa go cher cousin...” Lalka
hrabia d'Harcourt 1601–1666: francuski szlachcic, brał udział w oblężeniu La Rochelle. „…dował się w towarzystwie hrabiego de Soissons, wielkiego jałmużnika, księcia de Longueville, księcia d'Elbeuf, hrabiego d'Harcourt, hrabiego de La Roche-Guyon, pana de Liancourt, pana de Baradas, hrabiego de Cramail i kawalera de Souveray.…” Trzej muszkieterowie
hrabia de Soissons 1604–1641: jedyny syn Karola de Bourbon, hrabiego Soissons; kuzyn króla Ludwika XIII. „Jego Królewska Mość w stroju balowym znajdował się w towarzystwie hrabiego de Soissons, wielkiego jałmużnika, księcia de Longueville, księcia d'Elbeuf, hrabiego d'Harcourt, hrabiego de La Roche-Guyon, pana de Liancourt, pana de Baradas, hrabiego de Cramail i k…” Trzej muszkieterowie
hrabia de Toiras 1585–1636: marszałek Francji, gubernator wyspy Ré. „…nienacka pod wyspę Ré, prowadząc dziewięćdziesiąt okrętów i dwadzieścia tysięcy załogi, zaskoczył niespodzianie hrabiego de Toiras rządzącego wyspą w imieniu króla i po krwawej utarczce — wylądował.…” Trzej muszkieterowie
Hrabia Ugolino: pochodził ze starożytnej familii pizańskiej hrabiów della Gherardesca. Będąc podestą i naczelnikiem siły zbrojnej w Pizie, podniósł tę rzeczpospolitą do szczytu potęgi i sławy; potem gdy przegrał bitwę morską z genueńczykami, dla podtrzymania dawnej potęgi swojego kraju wiązał się traktatami z Florencją, której wskutek wzajemnej umowy kilka mało znaczących zamków ustąpił. Zazdrosny jego władzy, a więcej jeszcze sławy długoletnim rządem Ugolina nabytej, arcybiskup Rugieri posądził go o zdradę stanu; potem wsparty współdziałaniem hrabiów Gwalandi, Lafranki i Sismondi ze zbuntowanym ludem natarł na straż przyboczną Ugolina, uwięził go z dwoma synami i dwoma wnukami, a wszystkich zamknął w wieży na placu zwanym Degli Anziani . Bramę więzienia zamurowawszy, klucze od niej kazał wrzucić w rzekę Arno. Wieża ta od głodowej śmierci Ugolina nosi nazwę Wieży głodu . Było to 1289 r. „Widzisz przed sobą hrabię Ugolina” Boska Komedia
Hrabia z Hetfortu: jest to Bertrand z Bornio, o którym wzmianka była w pieśni poprzedniej. „Lecz tyś był hrabią z Hetfortu zajęty,” Boska Komedia
hrabinę Tczewską Wojciechową: tj. żonę hrabiego Wojciecha Tczewskiego (jej imienia nie podano). „Tego dnia dane było Zenonowi ujrzeć z bliska jakże odległą dawniej hrabinę Tczewską Wojciechową z Chązebnej.” Granica
hrabini gwar.: zamiast hrabina, pod wpływem form takich, jak: gospodyni, ochmistrzyni itd. „A między tymi majątkami, na szczerozłotym łóżku, śpi panna, może nawet jaka hrabini, bardzo śliczności i bogato odziana.” Lalka
hrabskim parku: por. list z 4 maja 1771. „Wrócił do domu, wyszedł ponownie, udał się za miasto, mimo deszczu spacerował po hrabskim parku, ruszył dalej w okolicę, o zmierzchu wrócił i siadł do pisania.” Cierpienia młodego Wertera
Hraju, pane ukr.: gram, panie. „— Hraju, pane — odpowiedział Kozak, podnoszą wynędzniałą twarz.” Potop
hreczkosiej: pogardliwa nazwa zasiedziałego na wsi, niezbyt zamożnego szlachcica. „Nie proś, nie nudź, hreczkosieju,” Zemsta
hroszi dadut ukr.: pieniądze dadzą. „— Bo mnie po drodze mówili — ciągnął dalej dziad — że tu dobrzy ludzie mieszkają, co dziada przygarną, nakarmią, napoją, przenocują i hroszi dadut.” Ogniem i mieczem
hroszy z ukr.: pieniądze. „Bahato utikło, bahato zabyły, a niektórych pan Kisiel wykupił za wszystkie hroszy, jakie miał.” Ogniem i mieczem
huba drzewna: grzyb rosnący na pniach drzew. „Wielu z nich sporządziło sobie szuby i spencery z mchów brunatnych i zielonych, uzbieranych w boru jeszcze na jesieni, z szyszek, z huby drzewnej, z wiewiórczych puchów, a nawet z piórek, które pogubiły ptaszki lecące za morze.” O krasnoludkach i sierotce Marysi
hubka: miąższ huby, grzyba rosnącego na pniach drzew, używany do rozniecania ognia z pomocą krzesiwa. + 2 inne znaczenia „Wraz ozwał się szczęk krzesiwa o krzemień, iskry poczęły się sypać i przy ich migotliwym blasku ujrzał Zbyszko białe czoło, ciemne brwi i wysunięte naprzód usta dziewczyny, które dmuchały w zatloną hubkę.” Krzyżacy to słowo w 3 lekturach →
huchować starop.: uchować. „Haza nas huchowa ote wszego złego.” Bogurodzica
huczny: tu: huczący. „Puste brzegi nawiedzę Bosfora hucznego” Pieśni
huczny lot olbrzymich ptaków: cytat z poematu dygresyjnego Beniowski Juliusza Słowackiego (Pieśń V, w. 471): Widzę, że nie jest On tylko robaków Bogiem i tego stworzenia, co pełza, On lubi huczny lot olbrzymich ptaków, A rozhukanych koni On nie kiełza „Czy «huczny lot olbrzymich ptaków»,” Kwiaty polskie
huf z niem.: hufiec; zastęp, oddział. „Obiega hufy, szykuje śród drogi;” Grażyna to słowo w 2 lekturach →
hufce: hebr. מַחֲנוֹת ( machanot ): ‘obozy’. „Ale nagromadziły się u mnie woły i osły, trzody, sługi i służebnice; a posyłam oznajmić to panu mojemu, by znaleźć łaskę w oczach twoich".” Genesis. Księga Rodzaju. Bereszit
hufiec: oddział wojska.
hufiec czelny: w średniowiecznej strategii zgrupowanie uderzające jako pierwsze, aby wprowadzić zamęt w szeregi wroga. „W przodku stał hufiec tak zwany „czelny", złożony z najstraszniejszych rycerzy, za nim walny — a za walnym piechoty i lud najemny.” Krzyżacy
hufiec walny: zasadnicze siły używane w bitwie. „W przodku stał hufiec tak zwany „czelny", złożony z najstraszniejszych rycerzy, za nim walny — a za walnym piechoty i lud najemny.” Krzyżacy
hufnal: gwóźdź wykorzystywany do przybijania podków koniom. + 1 inne znaczenie „Podobno też i o to chodziło chanowi, żeby Tatarzy jasyr mogli spokojnie odprowadzić, którego tyle nabrali, że za dwa hufnale chłopa będzie można w Stambule kupić.” Ogniem i mieczem to słowo w 2 lekturach →
hugenoci a. hugonoci: protestanci francuscy, wyznawcy kalwinizmu. Po okresie domowych wojen religijnych na mocy edyktu nantejskiego (1598) mieli zapewnioną swobodę wyznania. Za panowania Ludwika XIV, od 1681, zaczęto ich brutalnie prześladować w celu zmuszenia do przejścia na katolicyzm (dragonady), co spowodowało emigrację wielu hugenotów jeszcze przed oficjalnym odwołaniem w 1685 edyktu nantejskiego. Swobodę wyznania i prawa cywilne odzyskali dopiero w 1787, zaś rewolucja roku 1789 przyniosła im pełne równouprawnienie z katolikami. „Pewnego kwietniowego poniedziałku roku 1625 w miasteczku Meung panował ruch tak niezwykły, jak gdyby na przykład wtargnęli doń hugenoci i zamierzali powtórzyć tego rodzaju krwawe sceny jak w La Rochelle.” Trzej muszkieterowie
Hugo: markiz toskański, namiestnik cesarza Ottona III w księstwie Toskańskim. „Rycerskim krzyżem wielkiego Hugona” Boska Komedia
Hugo, Victor 1802–1885: fr. poeta, dramaturg, powieściopisarz i publicysta; przedstawiciel postępowego nurtu w romantyzmie europejskim. Doniosłą rolę w rozwoju realistycznej powieści odegrały czołowe utwory Hugo m. in.: Człowiek śmiechu i Nędznicy ; protestujące ostro przeciw krzywdzie społecznej. W księgozbiorze Zygmunta znalazły się zapewne jego nacechowane pesymizmem Ody (1822), napisane w okresie młodzieńczym. + 1 inne znaczenie „…na i druga w specjalnym i prawie wyłącznym gatunku: trochę tylko poetów polskich, zresztą zmysłowy Musset, tu i ówdzie Wiktor Hugo, wiele rozpaczliwego Byrona, sercowy Shelley, uperfumowany Feuillet, pesymista Leopardi, najniespodziewaniej spotykające się z ty…” Nad Niemnem to słowo w 2 lekturach →
Hugo, Wiktor 1802–1885: francuski pisarz, poeta, dramaturg i polityk, czołowy prozaik francuskiego romantyzmu, autor m.in. Nędzników . „Sztuką Henryk IV i jego dwór zdobywa sobie publiczność, usuwając czasowo w cień młodego Wiktora Hugo.” Trzej muszkieterowie
„Hugonoci" 1836: opera G. Meyerbeera (1791–1864) często wówczas grywana; hugonoci — protestanci francuscy, kalwini. „„Był na Hugonotach w ósmym rzędzie krzeseł z niejaką Matyldą...???"” Lalka
huk: tu: mnóstwo. „Dzień był pogodny, ludzi huk; konie, wozy, bydło zalegały plac szeroki, rozłożysty.” O krasnoludkach i sierotce Marysi
hukliwy: hałaśliwy. „Gdy hukliwych król woźnych przyzywa do siebie” Iliada
Hulajpole: miasto w płd.-wsch. części Ukrainy; w czasach kozackich stały w nim wieże obserwacyjne, dzięki którym można było przewidzieć nadchodzące ataki Tatarów z Krymu. „— Jechał ja raz z Reimentarówki do Hulajpola, a jechał nocą koło mogił.” Ogniem i mieczem
Hulewicz, Jerzy 1886–1941: dramatopisarz, autor powieści, redaktor poznańskiego „Zdroju", nast. kierownik literacki warszawskiego „Kuriera Porannego". „Hula-babula Hulewica,” Kwiaty polskie
hulk: okręt, na stałe zakotwiczony w porcie, wykorzystywany jako mieszkanie bądź magazyn. „Oto jesteście tu wszyscy, każdy z was zaopatrzony w dwa dobre adresy jak hulk tkwiący na dwóch kotwicach; każdy ma rzeźnika za jednym rogiem, policjanta za drugim, doskonały apetyt i normalną temperaturę — słyszycie?” Jądro ciemności
Humań: miasto w środkowej części Ukrainy, zlokalizowane w pobliżu Czarnego Szlaku; w XVII w. twierdza polska. „Ostatnie ślady osiadłego życia kończyły się, idąc ku południowi, niedaleko za Czehrynem od Dniepru, a od Dniestru — niedaleko za Humaniem, a potem już hen, ku limanom i morzu, step i step, w dwie rzeki jakby w ramę ujęty.” Ogniem i mieczem
humbug: oszustwo. „— stałaby się wówczas utopią, humbugiem amerykańskim.” Opowieść wigilijna
humory: nawiązanie do starożytnej teorii humorów, spisanej przez Hipokratesa, według której zdrowie człowieka zależy od równowagi w organizmie czterech humorów: krwi, śluzu (flegmy), żółci żółtej (cholerycznej) i czarnej (melancholicznej). + 1 inne znaczenie „Wreszcie i ja sam jużem człek niedzisiejszy, a humory, mówię ci, zabijają prawie tak jak kule...” Lalka to słowo w 2 lekturach →
huncwot z niem. Hunds–fott, z niem.: nicpoń, ladaco. + 1 inne znaczenie „Myślał, huncwot, że mu dam łazić całymi dniami po chałupach (pewnie dziewuchy niemieckiego uczy...) i bąki zbijać.” Doktor Piotr to słowo w 2 lekturach →
hundert niem.: sto. „— Hundert! — krzyknął, gdy minęła go ostatnia.” Pożegnanie z Marią
Hundsfeld niem.: psie pole. „Potem było Hundsfeld...” Krzyżacy
Hunger, verstehen? niem.: Głód, rozumieć? „— Hunger, verstehen?” Pożegnanie z Marią
hunor: honor, zaszczyt, dostojeństwo. „To tam na ten słup położony będzie hunor, i wielga familja, i wielgie urzędy, i pieniądze też, nu, to jeden wlizie na słup po ten hunor, a drugi po te mądrość, a trzeci po te herby, a czwarty po te sławność, a i taki się znajdzie, co po te pieniądze wlizie, ch…” Mendel Gdański
Huntley and Palmer a. Huntley and Palmers: brytyjska firma, założona w XIX w., sprzedająca herbatniki w bogato zdobionych, metalowych puszkach. „Statek zadźwięczał pod mymi nogami, jakbym kopnął nad rynsztokiem pustą blaszaną skrzynkę po sucharach firmy Huntley & Palmer; wykonanie jego było znacznie mniej solidne, kształt chyba brzydszy, ale włożyłem weń tyle ciężkiej pracy, że go pokochałem.” Jądro ciemności
hurma gw., przestarz.: bardzo liczna grupa, tłum. + 3 inne znaczenia „…sobie znacząco — że widząc, jako nie poredzi przełamać tej czujnej ostrożności, wywołał księdza i poszli, odprowadzeni całą hurmą aż w opłotki.…” Chłopi, Część czwarta - Lato to słowo w 5 lekturach →
hurmem: tłumnie. „Wszystko, co żyło w pałacu, wyległo na ten krzyk, waląc się hurmem na czterech towarzyszy, którzy ze swej strony wołali:” Trzej muszkieterowie
hurysa z arab.: wiecznie młoda dziewica, jedna z wielu, czekających wiernych w raju muzułmańskim. „…czaszkę i świat cały zakręcił mu się w oczach; w duszy wyrzekał się raju, wieczności i za wszystkie rozkosze, za wszystkie hurysy chciał tej jednej.…” Pan Wołodyjowski
Huś ha, huś: tradycyjny okrzyk przy szczuciu psów na łowach. „Huś ha, huś — haj go, haj!” Wesele
Huź, ha!: Merkucjo jest zawołanym myśliwym, używa zwrotu z polowania na zające.
huzar: żołnierz lekkiej jazdy węgierskiej. „Kręciło się ich, bestyjek, wszystkiego ze dwadzieścia, a jednak zrobiło się tak gorąco, że nasi zakłuli i zarąbali trzech chłopów, a chłopi zabili nam drągami huzara.” Lalka
Huze, huze, huze!: okrzyk rytualny towarzyszący obrzędom wolnomularskim. „— Huze, huze, huze!” Popioły
Hyde Park: jeden z królewskich parków w Londynie. „Pamiętam, oj, w diabły czasu temu, w niedzielne popołudnia chodziłem czasem do Hyde Parku posłuchać, jak ci różni goście przemawiali.” Rok 1984
hyder: dziś popr. forma D.lm: hydr; tu: forma wydłużona dla zachowania rytmu jedenastozgłoskowca. „Z hyder zielonych okolone pasem,” Boska Komedia
Hydra mit. gr.: potwór żyjący w błotach Lerny, wielogłowy wąż, u którego na miejscu odciętej odrastały dwie lub trzy nowe głowy; zgładzenie Hydry było jedną z prac Heraklesa. „Hydrę opisać...” Kwiaty polskie to słowo w 2 lekturach →
hydratyzowany: nasycony wodą. „Chwytał ze stękaniem bagaż i ubijał go fachowo na wozie, jakby układał torby gipsu albo hydratyzowanego wapna.” Pożegnanie z Marią
hydropatyczny: wodoleczniczy. „Na przykład hydropatycznych wanien?...” Ludzie bezdomni
Hyjady: konstelacja gwiazd. „i Hyjady, i moc Oryjona,” Iliada
Hyksosi: grupa plemion przybyłych w XVIII–XVII w. p.n.e. z Azji Zachodniej, które przez powolną infiltrację osiedliły się na wschodnich terenach Delty. Zorganizowały się, obrały władcę i stopniowo opanowały cały Dolny Egipt. Hyksosi założyli nową, XIV dynastię faraonów, rządząc Egiptem przez ponad sto lat, choć ich władza nad Górnym Egiptem była nominalna. Ok. 1560 p.n.e. książętom tebańskim udało się pokonać przybyszów i ponownie zjednoczyć kraj, co stanowiło zakończenie Drugiego Okresu Przejściowego i początek Nowego Państwa. Dawniej uważano, że opanowanie Egiptu przez Hyksosów było nagłym najazdem. „— Mój pradziad czy prapradziad był jednym z wielkich między Hyksosami, ale został tu, bo przywiązał się do ziemi.” Faraon
Hyle: miasto w Beocji. „W Hyli mieszkał, ze skórnych pierwszy rzemieślników;” Iliada
Hymen mit. gr., mit. gr: patron małżeństwa i uroczystości weselnych; palono mu ofiarne ognie, aby zapewnić pomyślność i szczęście związku małżeńskiego. + 3 inne znaczenia „Odkąd nam Amor serca, Hymen złączył dłonie” Hamlet to słowo w 4 lekturach →
Hymet: pasmo górskie na płd.-wsch. od Aten. „na szczytach Hymetu, Ossy” Noc listopadowa wszystkie 2 wystąpienia →
Hyperia: z gr. „wysoki kraj", baśniowa kraina o nieokreślonej lokalizacji. „Przedtem oni w szerokiej Hyperii mieszkali,” Odyseja
Hyperion mit. gr.: ojciec Heliosa (Słońca), Selene (Księżyca) i Eos (Jutrzenki); wcielenie męskiego piękna, światłości (przez to niekiedy utożsamiany z Apollinem). „Istny Hyperion naprzeciw satyra;” Hamlet
hypocaustum łac.: w starożytnych domach centralne ogrzewanie powietrzem krążącym w przewodach podłogowych i ściennych. „W moim hypocaustum każę palić cedrowym drzewem posypywanym ambrą, bo wolę w życiu zapachy od zaduchów.” Quo vadis
hypogeum łac.: podziemie. „— Stare hypogeum między Via Salaria a Nomentana.” Quo vadis
hyzop: roślina (półkrzew), z którego olejek używany był przez staroż. Żydów w oczyszczających obrzędach rytualnych. „Ty jego duszę grzechu oblewasz hyzopem” Hymny

Objaśnienia pochodzą z przypisów redakcji WolneLektury.pl i są udostępnione na Licencja Wolnej Sztuki 1.3. Zebranie ich w słownik i przykłady użycia pochodzą od nas.