Litera E

303 słowa, strona 2 z 2.

Eugeniusz Sue 1804–1857: powieściopisarz fr., twórca romansów sensacyjno-brukowych. „Częstokroć wprost od Jerozolimy wyzwolonej przechodzono do Eugeniusza Sue albo do jakiejś autorki wielkobrytańskiej, której nazwiska tłumacz polski wcale nie kładł w tytule dzieła, jakby dla uchronienia szanownej lady od kompromitacji wobec publiki „Kraju Przy…” Syzyfowe prace
Eumenidy mit. gr.: Erynie, uosobienie wyrzutów sumienia i pragnienia zemsty, przedstawiane jako stare kobiety z wężami zamiast włosów. „Do mnie, Eumenidy lotne; wy, które zamieszkujecie Tartaru rozległe pustkowia skalne.” Noc listopadowa
Eumolpidzi: ród kapłanów Demetry. „…jawienie się kształtów przy brzmieniu w tej samej chwili słów uroczystych, nakazów wygłaszanych przez hierofanta z rodu Eumolpidów, wlewały się do serc i otaczały czcią należną wszystko żywiące promienie słoneczne, której my zapomnieliśmy zgoła...…” Popioły
Eunoe: strumień, którego wody mają własność wskrzeszenia pamięci dobrych uczynków duszy. „Lecz patrz, Eunoe tu płynie po łące,” Boska Komedia
Eur a. Euros: gwałtowny wiatr wschodni. „Not z Eurem i na morzu nawałnicę wznieci.” Iliada
eureka! łac.: znalazłem!
Euros mit. gr.: bóg i personifikacja wiatru wschodniego. „Zerwał się i dął Euros, Not, toż Zefir wściekły,” Odyseja wszystkie 2 wystąpienia →
Eurotas: rzeka w Grecji. „Wypłynie nowy Eurotas płaczu,” Balladyna
eurotowe brody: statek Parysa przybywającego do Sparty przybił do brzegu u ujścia rzeki Ewrotas (daw. Eurotas) w Lakonii na Peloponezie. „Brodów nosiła!” Odprawa posłów greckich
Euryloch: szwagier Odyseusza, mąż jego siostry Ktimeny. „Sam byłem, zaś nad drugim Eurylocha dałem.” Odyseja
Eurymedon: woźnica Agamemnona. „Eurymedon cnotliwy, a z nim Stenel silny” Iliada
Eurynome mit. gr.: córka Oceanosa, boginka wodna.
Eurypil: Wieszczek Eurypilus Grekom idącym pod Troję czas ich powrotu wywróżył. „Że on Eurypil, któż się nie domniema?” Boska Komedia
Eurypylos: syn Telefosa i Astiochy, siostry Priama, król Ketejczyków, w przekladzie Siemieńskiego nazywanych Ktejcami. „Li wspomnę Eurypyla, co go miednym grotem” Odyseja
Eurytos: syn Melaneusa, władcy Ojchalii w Tessali, jego syn Ifitos podarował odziedziczony po nim łuk Odyseuszowi. „— Jam nie Herakles ani Eurytos z Ojchali —” Odyseja
Eustacjusz z Tesaloniki ok. 1125–1193 lub 1198: bizantyjski teolog, filolog, historyk, arcybiskup Tesaloniki od 1175, twórca prac teoretycznych poświęconych Homerowi: Parekbolàj ejs ten Homéru Iliáda (tytuł pol. Komentarz do Iliady Homera ) i Parekbolàj ejs ten Homéru Odýssejan . „Przedstawiłem Homerowi Didymosa i Eustacjusza i wymogłem na nim, aby się lepiej z nimi obchodził, niż może zasłużyli, poznał bowiem zaraz, że nie mieli dostatecznego rozumu do pojęcia tak wielkiego poety.” Podróże Guliwera
Euterpe mit. gr.: muza poezji lirycznej. „— Ofiaruj Euterpie parę łabędzi — odpowiedział Petroniusz — chwal pieśni cezara i śmiej się z wróżb.” Quo vadis
Eviva Italia! właście evviva... wł.: Niech żyją Włochy! „Schwycił za szyję jego konia, pocałował go i krzyknąwszy: Eviva Italia!, padł trupem na miejscu...” Lalka
evoe! łac.: okrzyk radości. „…eleń mirtową, w liście winogradu i w wiciokrzew nimf i bachantek, wozy zaprzężone w tygrysy, kwiaty, tyrsy, wieńce, okrzyki: evoe! muzyka, poezja i Hellada klaszcząca, wszystko dobrze, ale my tu żywimy jeszcze śmielsze zamysły.…” Quo vadis
evviva l'arte wł.: niech żyje sztuka. Przybliżony cytat z wiersza Kazimierza Tetmajera Evviva l'arte z Poezyj , Serii II (1894): „i chociaż życie nasze nic niewarte: / evviva l'arte !". Wiersz ten, głosząc hasło „sztuki dla sztuki", stał się bez mała programową deklaracją polskich modernistów. „Znam, znam: evviva l'arte,” Wesele
Ewa: pierwowzorem postaci jest Henrietta Ewa Ankwiczówna, poznana przez Mickiewicza w Rzymie w 1829 r.; poświęcił jej wiele wierszy ( Do H*** , Do mego Cziczerona ). Scena dzieje się w okolicach Lwowa, tj. w Galicji, w zaborze austriackim, skąd pochodziła rodzina Ankwiczów (ściśle z Machowej koło Tarnowa). „Pokój sypialny — Ewa, młoda panienka, wbiega, poprawia kwiaty przed obrazem Najświętszej Panny, klęka i modli się.” Dziady, część III
Ewangelii: zgodnie z melodią wiersza wyraz ten należy czytać jako pięciosylabowy: E-wan-ge-li-i. „Nuż im z Ewangelii, z statutów dowodzić;” Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie
Ewangeliji: Ewangelii; tu: forma wydłużona (zgodna z daw. wymową) dla zachowania rytmu jedenastozgłoskowca. „Ewangeliji — obym rzekł omylnie!” Boska Komedia
ewaporowanie daw.: wyparowanie, ulotnienie się. „Albo ewaporowanie — jak zwykło się mówić o takich przypadkach.” Rok 1984
ewicja z łac.: wyzucie z dóbr, pozbawienie posiadanego mienia. „Nie zdołaliż ci, co mu pisali ewicje, ewinkować mu większej przestrzeni, tylko taką jaką wzdłuż i wszerz pokryje para fascykułów?” Hamlet
ewinkować: tu: przywłaszczyć. „Nie zdołaliż ci, co mu pisali ewicje, ewinkować mu większej przestrzeni, tylko taką jaką wzdłuż i wszerz pokryje para fascykułów?” Hamlet
ex definitione łac.: z definicji. „Dla przedstawicieli proletariatu wstęp w szeregi Partii jest ex definitione niemożliwy.” Rok 1984
ex luto łac.: z błota. „— Ex luto Marienburg: z błota Marienburg — rzekł, zwracając się do Zyndrama.” Krzyżacy
ex officio łac.: z urzędu. „Judym i proboszcz weszli do tego grona jak gdyby ex officio z natury swego położenia towarzyskiego.” Ludzie bezdomni to słowo w 2 lekturach →
ex quo łac.: z których, od których. „Ex quo wieści o jego niepewnym pochodzeniu, którym jego dość górne maniery przeszkodzić nie zdołały.” Pan Wołodyjowski
excitare łac.: podżegać, podniecać. + 1 inne znaczenie „Już tu ona o tobie bardzo wdzięcznie przez cały czas wspominała; rozumiałem z początku, iż w tej myśli, by zazdrość w Bychowcu excitare, ale widzę, że chciała go na hak przywieść i chyba dla ciebie jednego czulszy w sercu żywi sentyment.” Ogniem i mieczem to słowo w 2 lekturach →
excito , excitare: podburzać, napuszczać; tu 3 os. lm cz.ter. excitant : podburzają. „Gdzie Szwed nie trafi, tam heretycy go doprowadzą, a na kościoły i duchownych głównie oni ich excitant.” Potop
excusez fr.: proszę wybaczyć. „Jaśnie Panie, excusez, któż wątpi o spisku!” Dziady, część III
exemplum łac.: przykład; tu: przykładem jest. „— Nie wierzę ja — szepnął Wołodyjowski — aby tak wszystko można wytrząść; exemplum afekt, któren się niby kleszcz w serce wpija.” Ogniem i mieczem to słowo w 2 lekturach →
exorciso łac.: zaklinam.
Exorciso te ! łac.: zaklinam cię!; por. egzorcyzm.
exordium łac.: początek. „— Pyszne exordium! — zawołał jezuita.” Trzej muszkieterowie
expedite łac.: biegle, swobodnie. + 2 inne znaczenia „Zawiędły, silny Niemiec, który jednak klął i wymyślał expedite po polsku, czytał numery.” Ludzie bezdomni to słowo w 3 lekturach →
Exposition! fr.: Wystawa!... „— Exposition!...” Lalka
expugno , expugnare łac.: zdobyć, wywalczyć; tu 3.os. lp cz.przesz. expugnavit : zdobył. „— A kto Krakowską Bramę expugnavit?” Potop
exquisitissimi łac.: wyborni, najwyszukańsi, najlepsi. „Każdego psa zabiją z tych machin na naszym majdanie, bo tam być muszą strzelcy exquisitissimi...” Ogniem i mieczem to słowo w 2 lekturach →
exquisitissimus łac.: wyborny, wyszukany, najlepszy; tu M. lm exquisitissimi : wyborni, najwyszukańsi, najlepsi. „Za to czarownicy z nich exquisitissimi, każden najmniej jednego diabła, a niektórzy po pięciu do usług mają.” Potop
extemporale łac., z łac.: ćwiczenie klasowe polegające na tłumaczeniu z jednego języka na drugi. + 1 inne znaczenie „Każde extemporale trzeba pisać według punktów.” Ludzie bezdomni to słowo w 2 lekturach →
extra humanum gaudium łac.: nadludzka radość. „Cezar, gdy mu się urodziła ta córka, szalał po prostu ze szczęścia i przyjął ją extra humanium gaudium.” Quo vadis
extra muros łac.: poza murami. „…e za nic w świecie nie będzie gadał ani jednego słowa; — wreszcie nauczyciele Polacy nie odzywali się wcale do uczniów extra muros szkoły, ażeby nie mówić po rosyjsku, a jeżeli konieczność zmuszała ich do takiej rozmowy, to prowadzili ją nie inaczej jak w języ…” Syzyfowe prace
exul łac., z łac. exulus: wygnaniec, uchodźca. „On to, moi mości panowie, przytulił nas tu w swoim Lubiczu, nas, biednych exulów, bez dachu nad głową.” Potop wszystkie 2 wystąpienia →
exules łac.: uchodźcy. + 1 inne znaczenie „Za nim pociągnęli dygnitarze, Warszawa opustoszała, zostali w niej tylko exules z Rusi, którzy do swych zrujnowanych fortun wracać jeszcze nie śmieli lub też nie mieli po co.” Ogniem i mieczem to słowo w 2 lekturach →
eż starop.: tu: że, iż; eż nic po mnie : że już po mnie. + 1 inne znaczenie „Lęknąłem się, eż nic po mnie.” Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią wszystkie 2 wystąpienia →
eż, eże starop.: aż. „Eż ci z ciała pot poskoczy.” Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią
eże starop.: aż. + 1 inne znaczenie „Padł na ziemię, eże stęknął.” Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią wszystkie 2 wystąpienia →
Ezechijela: Ezechiela; tu: forma wydłużona (zgodna z daw. wymową) dla zachowania rytmu jedenastozgłoskowca „Ezechijela czytaj, jego karty” Boska Komedia
ezoteryczny: dostępny tylko dla wtajemniczonych. „Wreszcie otwierały się drzwi jego pokoju i wchodził — mały, z piękną brodą, pełen ezoterycznych uśmiechów, dyskretnych przemilczeń i aromatu tajemnicy.” Sklepy cynamonowe
Ezzelino da Romano: namiestnik cesarza Fryderyka II, sławny ze swoich okrutnych rządów. „Ten z czarną skórą, patrz, to Ezzelino,” Boska Komedia

Objaśnienia pochodzą z przypisów redakcji WolneLektury.pl i są udostępnione na Licencja Wolnej Sztuki 1.3. Zebranie ich w słownik i przykłady użycia pochodzą od nas.